Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

73

گر نظر در شیشه داری گم شوی *** ز‌آنکه از شیشه‌ست اعدادِ د‌ُوی
ور نظر بر نور داری، وا رهی *** از دُویی و اعدادِ جسمِ مُنتَهی¹
از نظرگاه است ای مغزِ وجود *** اختلاف مؤمن و گَبر و یهود
اختلاف‌کردن در چگونگی شکلِ پیل‌ در شبِ تار
پیل اندر خانۀ تاریک بود *** عرضه را آورده بودندش هُنود
از برای دیدنش مردمْ بسی *** اندر آن ظلمت همی‌شد هر کسی
دیدنش با چشم چون ممکن نبود *** اندر آن تاریکی‌اش کف می‌بِسود
آن یکی را کَف به خرطوم اوفتاد *** گفت: «همچون ناودان اَستش نهاد»
آن یکی را دست بر گوشش رسید *** آن بر او چون بادبیزَن شد پدید
آن یکی را کف چو بر پایش بِسود *** گفت: «شکلِ پیل دیدم چون عَمود»
آن یکی بر پشتِ او بنْهاد دست *** گفت: «خود این پیلْ چون تختی بُدَه‌ست»
همچنین هر یک به جزوی چون رسید *** فهمِ آن می‌کرد هر جا می‌تَنید
از نظرگَه گفتِشان بُد مختلف *** آن یکی دالَش لقب داد، آن الف
در کفِ هر کس اگر شمعی بُدی *** اختلاف از گفتِشان بیرون شدی
----------
چشمِ حسْ همچون کفِ دست است و بس *** نیست کف را بر همه‌یْ آن دسترس
چشمِ دریا دیگر است و کف دگر *** کف بِهِل وز دیدۀ دریا نگر²
جنبشِ کف‌ها ز دریا روز و شب *** کف همی‌بینیّ و دریا نی، عجب!
ما چو کشتی‌ها به هم بر می‌زنیم *** تیره‌چشمیم و در آبِ روشنیم
ای تو در کشتی تن رفته به خواب *** آب را دیدی، نِگر در آبِ آب
آب را آبی ست کاو می‌رانَدش *** روح را روحی‌ست کاو می‌خوانَدش
موسی و عیسی کجا بُد کآفتاب *** کِشتِ موجودات را می‌داد آب؟!
آدم و حوّا کجا بُد آن زمان *** که خدا افکنْد این زه در کمان؟!
این سخن هم ناقص است و أبتَر است *** آن سخن که نیست ناقص، ز‌آن سر است
1. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: اعدادِ جسم ای مُنتَهی.
  منتَهی: متناهی (جسم محدود).
2. . اصلاح‌شده براساس نسخۀ قونیه. میرخانی: وز دیده در دریا نگر.