Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

86

این همی‌گوید که: «آن ضال است و گم» *** بی‌خبر از حالِ او وَز امرِ «قُم!»¹
وآن همی‌گوید که: «این را چه خبر؟!» *** جنگشان افکنْد یزدان از قَدَر
گوهرِ هر یک هویدا می‌کند *** جنس از ناجنس پیدا می‌کند
قهر را از لطف داند هر کسی *** خواه نادان، خواه دانا یا خَسی
لیک لطفی قَهرْ‌دَر پنهان شده *** یا که قهری در دلِ لطف آمده²
کم کسی داند، مگر ربّانی‌ای *** کِش بوَد در دلْ مِحَکِّ جانی‌ای
باقیانْ زین دو گمانی می‌برند *** سوی لانه‌یْ خود به یک پر می‌پرند
در بیانِ آنکه علم را دو پَر، و گمان را یک پَر است³
علم را دو پر، گمان را یک پر است *** ناقص آمد ظنّ؛ به پروازْ ابتَر است
مرغِ یک پَر زود افتد سرنگون *** باز بر‌پَرّد دو گامی یا فُزون
می‌فِتد، می‌خیزد آن مرغِ گمان *** با یکی پرْ بر امیدِ آشیان⁴
چون ز ظنّ وا رَست و علمش رو نمود *** شد دو پَرْ آن مرغ و پَرها واگشود
بعد از آن یَمْشی سَویّاً مستقیم *** نی عَلیٰ وَجهِهْ مُکِبّاً أوْ سَقیم⁵
با دو پر بر‌می‌پرد چون جبرئیل *** بی‌گمان و بی‌مگر، بی‌قال و قیل
گر همه عالَم بگویندش: «تویی *** بر رهِ یزدان و دینِ مُستَوی»
او نگردد گرم‌تر از گفتِشان *** جانِ طاقِ او نگردد جفتِشان
ور همی‌گویند او را: «گُمرَهی! *** کوهْ پنداریّ و تو برگِ کَهی»
او نیفتد در گمان از طَعنشان *** او نگردد دردمند از ظَعْنشان⁶
1. . قُم: برخیز.
2. . قَهر دَر: در قهر.
3. . قونیه: در بیانِ آن که علم را دو پرست و گمان را یک پر است، ناقص آمد ظن بپرواز ابترست، مثال ظن و یقین در علم
4. . نسخۀ قونیه: افت خیزان می رود مرغ گمان.
5. . سوره المُلک آیه 22.
  بعد از آنکه از ظن و گمان رها گشت و حقیقت علم در او حاصل شد حرکت او بر سبیل اعتدال و (صراط) مستقیم خواهد بود، نه آنکه به‌روی خود بر زمین افتاده باشد و نه آنکه دچار علّت و مرض باشد.
6. . بریتانیا (الف): طبعشان...طَعنشان. شرح انقروی: دردمند از ظَغنشان (ظغن: کینه).
  ظَعن: حرکت و سیر.