قواعد فقهیه ج2

هست. چه‌بسا اینکه در این مورد، سَمُره با این لجاجی که داشته، دست برنمی‌داشته و آرام نمی‌گرفته و بیشتر باعث زحمت می‌شده است و برای‌اینکه دیگر آن زحمت‌ها پیش نیاید، حضرت از اول حکم به قلع اصل و ریشه کرده‌اند.¹ این حکم، حکم عقلائی است. اگر ما هم به‌جای رسول خدا بودیم و به آن موقعیّت و کیفیت نگاه می‌کردیم شاید همین حکم را می‌کردیم. بنابراین مسئله‌ای که در اینجا مورد نظر است این است که قبل از اینکه ما توجه کنیم در شرع در چه مواردی به این قاعده استناد شده است باید بدانیم که قاعده، قاعدۀ عقلائی است.

جریان قاعدۀ لا ضرر در بحث تیمم و شهادت

 بعضی از موارد استناد شرع به این قاعده بیان شد. موارد دیگری هم دارد که لفظ ضرر در آن نیامده است ولی حضرت به این قاعده استدلال کرده‌اند. یکی از این موارد، در باب تیمم است. شخصی را [به‌جای اینکه تیمم بدهند، غسل داده بودند. حضرت فرمودند:]

قَتَلوه؛ قَتَلَهُمُ اللَه! «او را کشتند؛ [خدا آنها را بکشد!]»

ألّا یَمَّموهُ؟! «چرا تیمّمش ندادند؟!»²

حضرت می‌گوید که اگر شما عقل داشتید این کار را نمی‌کردید! به‌خاطر یک غسل این بیچاره را کشتید!

 اینها همه از موارد اجرای این قاعدۀ عقلی است؛ لذا اینکه در بعضی از روایات داریم: «یُعرَف هذا و أشباهُه من کتاب اللَه»³ یعنی این قاعده را کتاب‌اللَه هم دارد.