عنوان بصری جلد 8

باید بلند شود برود، این‌طور نمی‌شود که در منزل بماند!

اقتضائات تربیت و مقام عمل

 پس برای تکامل فکری و تکامل روحی نیاز به تربیت است؛ این را می‌گویند مقام عمل! انسان باید در مقام عمل به شرایط و به لوازم و به حدود و قیودی که آن محیط و آن موقعیّت، او را به آن اهداف و اغراض می‌رساند توجّه کند و ملتزم باشد. انسان به صِرف وارد شدن در یک محیط علمی، عالم نمی‌شود! به قول [ملا احمد نراقی]:

با دانستن ـ صِرف دانستن ـ [مسئله حل نمی‌شود]. حالا ما این دانستن را زودتر گفتیم؛ منظور ما همین به دست آوردن نکات علمی است؛ حالا در مرتبۀ عمل، طبعاً آن بماند!

 خلاصه می‌گوید که برای رسیدن به یک مرتبۀ از تکامل، به‌صِرف اینکه در اینجا این را درس می‌دهند این فایده‌ای ندارد؛ باید در سرِ کلاس حاضر بشوید و بنشینید و تعلّم کنید و به مطالبی که استاد می‌گوید توجّه کنید و بعد شب بروید مطالعه کنید! این تازه مرتبۀ اوّل است. و در مقام عمل، این مطالب برای بعد است که چطور انسان عمل کند و به‌مقتضای این علم بتواند خودش را وفق بدهد.

 این مرتبه که انسان در این دنیا برای کسب معرفت ظاهری، خود را به تکاپو و به تلاش و تقلاّ می‌اندازد لازمۀ تمام [برای] وصول به اهدافی است که هر شخصی در هر رتبه‌ای می‌خواهد به آن دسترسی پیدا کند؛ در هر حرفه‌ای و در هر مهنه‌ای و در هر فنّی! تاریخ به‌یاد ندارد که یک شخص از ابتدا دارای فلان علم شده باشد؛ تاریخ سراغ ندارد شخصی از ابتدا حکیم باشد؛ از ابتدا ریاضی‌دان باشد؛ از ابتدا یک پزشک باشد؛ از ابتدا یک عالم باشد؛ از ابتدا یک مجتهد مبرَّز باشد؛ از ابتدا یک عارف باشد! یک‌هم‌چنین مسئله‌ای نیست مگر در بعضی از موارد خاص که از ناحیۀ پروردگار