آموزه‌های معرفت ج 4

فوراً بزنیم این است که بگوییم: «ما اصلاً به تو فکر نمی‌کنیم! تو اصلاً چه کسی هستی که بخواهی بیایی؟! حالا بیایی و بعد هم ما از تو بترسیم و دست و پایمان را جمع کنیم و مواظب کارهایمان باشیم و این‌طرف نکنیم.» نه، فرض می‌کنیم اصلاً شیطانی وجود نداشته است و خدا اصلاً شیطانی قرار نداده است.

تذکّر آیات قرآن دربارۀ شیطان

 اینکه خداوند در آیات قرآن نسبت به شیطان تذکّر می‌دهد و می‌گوید: «ای بنی‌آدم، ﴿لَا يَفۡتِنَنَّكُمُ ٱلشَّيۡطٰنُ﴾؛¹ شیطان و جنودش شما را نفریبد»، این به معنای ادراک ابتدایی مسئله است که بله، شیطانی وجود دارد، إغوا می‌کند، فتنه می‌کند، انسان را به اشتباه می‌اندازد، این هویٰ و غرائز نفسانی را در اختیار خودش می‌گیرد و انسان را به همان راه خلاف می‌بَرد؛ و آیات قرآن راجع به شیطان زیاد است،² امّا اگر انسان آمد این نکته را دریافت و این نکته را فهمید که حق این است و باطل هم این است، دیگر نباید به باطل فکر کند. آن‌وقت باید به چه فکر کند؟ این دیگر می‌شود برای مرتبۀ بالا!

مراتب معرفت به حق و باطل

 پس مراتب معرفت و مراتب فعل مختلف است. مرتبۀ اوّل، ادراک صحیح حق و باطل، تشخیص دو راه رحمانی و راه شیطانی، تشخیص دو نیروی اهریمنی و نیروی الهی و جنود ملائکه است؛ و به عبارت امام علیه السّلام که می‌فرمایند: «جنود شیطان، جنود جهل است و جنود رحمان، جنود عقل است!» این روایات عقل و جهل را که در اوّل اصول کافی [از امام صادق علیه السّلام] آمده است، همه باید بخوانیم! حضرت در آنجا جنود شیطان و جنود جهل را می‌شمارند، و جنود رحمان و جنود عقل را می‌شمارند.³

 جنود رحمان یعنی استعدادهایی که خدا برای رسیدن به تجرّد در ضمیر ما و در سرّ ما قرار داده است و باید این استعدادها را به‌کار ببندیم تا آن حقیقت نفس و