رسالۀ غناء و موسیقی

مطلق که موجب حُسن صدا شود. لهذا آن غنائی که در روایاتِ «جواز غناء در قرآن» آمده است به همین معنای لغویِ عام حمل می‌شود.

ملاک تمایز غناء حلال از حرام

از جهت‌دیگر آن غناء چون در اشعار لهو و لعب و لغو و امثال‌ذلک، ریتم خاصّی دارد به آن «غناء محرّم» اطلاق می‌شود. یعنی حالت صدا در لحن تغییر می‌کند و این تغییر و تبدّل و ترجیع لهوی معمولاً در اشعاری استعمال می‌شود که انسان را به حیوانیّت و بهیمیّت و امثال‌ذلک وارد می‌کند. حالا اگر شخصی خواست این لحن را در قرآن یا در اشعار ابن‌فارض هم استعمال و استفاده کند باز هم به آن غناء صدق می‌کند؛ چون از ابزاری استفاده کرده است که در فعل محرّم استفاده می‌شود، نه‌اینکه از این ابزار می‌شود دو نحوه استفاده کرد: یک استفاده در فعل محرّم و استفادۀ دیگر در فعل غیر محرّم؛ بلکه این ابزار فقط در اشعار لهوی استعمال می‌شود.

منظور این است که اشکال در خودِ کیفیت صدایی است که معمولاً در این اشعار است، یعنی آن اشعار به‌انضمام آن کیفیت، موجب تنزّل انسان و تنزّل نفس می‌شود؛ وإلاّ اگر شخص این اشعار عاشقانه را همین‌طور عادی بخواند چه بسا موجب تنزّل نفس نشود، بلکه فقط یک شعر بیخود است. بنابراین این نحوه خواندن و ارتفاع و انخفاضی که در این وزن قرار می‌گیرد ـ که در آلات کلاسیک موسیقی وجود دارد ـ فقط به‌درد این نوع اشعار می‌خورد.

روی این حساب، از روایاتی که می‌گوید: «یُرَجِّعونَ القُرآنَ تَرجیعَ الغِناءِ و النَّوحِ و الرَّهبانیةِ» معلوم می‌شود که منظور پیغمبر از آن غناء قطعاً غنای محلّل نیست، بلکه غنای محرّم است که عبارت است از همان کیفیت صدا در اشعار لهو و ‌لعب.

به‌عبارت‌دیگر با اینکه اصل غناء به معنای ترجیع صوت است، ولی به‌جهت‌اینکه دو مصداق متباین وجود دارد، پس دو نوع غناء داریم:

یکی ترجیعی است که اصلاً برای اشعار موهِن و لغو و لهو و  لعب و امثال‌ذلک ساخته شده است؛

دیگری ترجیعی است که عبارت است از ترجیع و تحسین صوت، ولی کیفیت