
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
117مَلعونَةٌ، مَلعونٌ مَن أکلَ مِن کسبِها.»1
یا روایت دیگر:
[عن أبیعبدِاللَه علیه السّلام قال]: «الغِناءُ عُشرُ النِّفاق.»2
«امام صادق علیه السّلام فرمود: ”غناء و آوازخوانی یک دهم نفاق است!“»
یا روایت دیگر:
[عن محمّدِ بنِ مُسلِمٍ عن أبیجَعفَرٍ علیه السّلام قال: سَمِعتُهُ یقولُ:] «الغِناءُ مِمّا وَعَدَ اللَهُ عزّوجلّ عَلَیهِ النّارَ!» [و تَلا هٰذِهِ الآیةَ: ﴿وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡتَرِي لَهۡوَ ٱلۡحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبِيلِ ٱللَهِ بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُوْلٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ﴾.3]4
یا روایت دیگر:
[عن یونُسَ قال: سَألتُ الخُراسانیّ علیه السّلام و قُلتُ: إنّ العَبّاسیّ ذَکَرَ أنّک تُرَخِّصُ فی الغِناءِ!! فَقالَ: «کَذَبَ الزِّندیقُ، ما هٰکذا قُلتُ لَهُ! سَألَنی عن الغِناءِ، فَقُلتُ لَهُ: إنّ رَجُلًا أتیٰ أباجَعفَرٍ علیه السّلام فَسَألَهُ عن الغِناءِ، فَقالَ: ”یا فُلانُ،]
- همان، ص ٣٥٧. ترجمه:
«از امام صادق علیه السّلام شنیدم که فرمود: ”زن آوازهخوان مورد لعنت خداوند است، و هر کس که از درآمد او بخورد (و ارتزاق نماید) نیز مورد لعنت است!“» (محقق) - الوافی، ج ١٧، ص ٢١٠. الکافی، ج ٦، ص ٤٣١، با تعبیر دیگر:
«عَنهُ عن محمّدِ بنِ عَلیٍّ عن أبیجَمیلَةَ عن أبیأُسامَةَ عن أبیعَبدِاللَهِ علیه السّلام قال: ”الغِناءُ عُشُّ النِّفاقِ.“» ترجمه:
«امام صادق علیه السّلام فرمود: ”غناء و آوازخوانی لانۀ نفاق است.“» (محقق) - سوره لقمان (٣١) آیه ٦.
- الکافی، ج ٦، ص ٤٣١. ترجمه:
«محمد بن مسلم گفت: شنیدم امام باقر علیه السّلام را که میفرمود: ”غناء از آن چیزهایی است که خدا بر آن وعدۀ آتش داده است!“ سپس حضرت این آیه را تلاوت کرد: ”﴿و بعضی از مردم، کسانی هستند که گفتار باطل و بیهوده را خریدارند تا مردم را بدون علم و آگاهی از راه خدا بر کنار دارند و آیات قرآن را به تمسخر و استهزاء میگیرند. بهتحقیق برای آنان عذابی خوارکننده خواهد بود﴾.“» (محقق)
- همان، ص ٣٥٧. ترجمه:
