رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
118إذا مَیَّزَ اللَهُ بَینَ الحَقِّ و الباطِلِ فَأنَّیٰ یکونُ الغِناءُ؟“ فَقالَ: مَعَ الباطِلِ. فَقالَ: ”قد حَکمتَ!“»1
«حضرت امام رضا علیه‌السلام به آن شخص می‌فرماید: [”اگر خداوند حق را از باطل جدا سازد، غناء در کدام سمت خواهد بود؟“] آن شخص می‌گوید: البته غناء در قِسم باطل است.»
روایات جواز غناء در مجلس عروسی مؤیّدی بر عدم حرمت نفس غناء
تا اینجا به‌دست آمد که بیع جاریۀ مغنّیه حرام است؛ اما روایت دیگری داریم که می‌فرماید:
[عن أبی‌بَصیرٍ قال: قال أبوعَبدِ‌اللَهِ علیه السّلام]: «أجرُ المُغَنّیةِ الّتی تَزُفُّ العَرائِسَ لَیسَ بِه بَأسٌ؛ لَیسَت بِالّتی یَدخُلُ عَلَیها الرِّجالُ.»2
«اجرت مغنّیه‌ای که برای مجالس عروسی می‌خواند اشکالی ندارد؛ اما مغنّیه‌ای که مردان بر او داخل می‌شوند (همان‌طوری‌که در آن زمان، مجالس مختلط زن و مرد برقرار بود) اشکال دارد.»
بسیار خوب، اگر قرار باشد ارتفاع و انخفاض صوت به این شکل و خود غناء فی‌حدّ نفسه حرام باشد چه فرقی بین مجلس عروسی و مجلس غیر عروسی وجود دارد؟! چون در مجلس عروسی قرآن نمی‌خوانند، بلکه مطالبی می‌خوانند و کف و دست می‌زنند و مطابق با آن مجالس عمل می‌کنند!3 مگر شرب خمر حرام نیست؟ آیا
- همان، ص ٤٣٥. ترجمه:
«یونس گوید: به امام رضا علیه السّلام عرض کردم: عباسی گفته است که شما نسبت به غناء اجازه می‌دهید! حضرت فرمود: ”زندیق دروغ می‌گوید، من این‌طور نگفتم! از من راجع به غناء پرسید، من به او گفتم: شخصی خدمت امام باقر علیه السّلام رسید و از حضرت راجع به غناء سؤال کرد، حضرت در پاسخ فرمودند: ای فلانی، اگر خداوند حق را از باطل جدا سازد، غناء در کدام سمت خواهد بود؟ آن شخص عرض کرد: همراه با باطل خواهد بود! حضرت فرمود: به حق حکم کردی!“» (محقق) - تهذیب الأحکام، ج ٦، ص ٣٥٧.
- دعائم الإسلام، ج ٢، ص ٢٠٥:
«عَن أبی‌جعفرٍ محمّدِ بنِ عَلیٍّ علیه السّلام، أنّ رجُلًا مِن شیعتِه أتاه فقالَ: یا ابنَ‌رسولِ‌اللَهِ، وَرَدتُ المَدینةَ ←
- همان، ص ٤٣٥. ترجمه: