
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
137راجع به آن دو جاریۀ در روایت هم مسئله همینطور است. وقتی امام از او سؤال میکند: «جاریهات را میفروشی؟» او سؤال نمیکند که آیا برای خودت میخواهی یا برای غیر خودت؟ که اگر برای خودت باشد حلال است و اگر برای غیر خودت باشد حرام است؛ بلکه میگوید: «لا یَشتَریهِما مِثلُک» که معنایش این است که این جاریه برای مجالس لهو و لعب است، وإلاّ اگر یک زن برای شوهرش بخواند هیچکس در این اشکالی ندارد و شکّی هم ندارد، یعنی اصلاً خروج موضوعی دارد. در جایی که نسبت به زن چیزهای دیگر اشکالی نداشته باشد، دیگر صدا که چیزی نیست که اشکالی داشته باشد.
علیٰ کُلّحال این روایت، مسئلۀ غلبۀ استفادۀ مغنّیه را در آن زمان در مجالس لهو و لعب و در مجالس «یَدخُلُ عَلیها الرّجالُ» میرساند. لذا اصلاً از حضرت سؤال نمیکند که شما برای خودت میخواهی یا برای مجالس لهو و لعب؟ لذا بهطور کلی این روایت از این نقطهنظر از محل و محطّ بحث خارج است.
حرمت غناء در غیر مجلس عروسی و برای غیر از همسر
حالا صحبت در خواندن افراد در حالت عادی است که ریتم، انخفاض و ارتفاع صدا را بهنحوی کنند که لهویّت آن برای همه مشخص است، حتی خود ما هم تشخیص میدهیم! حتی اگر خواننده عرب باشد و شما معنای اشعار عربی را هم متوجّه نشوید، باز آدم از آن کیفیتی که میخواند یک طوری میشود! این اشکال دارد و حرام است. بنابراین حرمت در جایی است که صوت به کیفیتی باشد که انسان را در حیوانیّت داخل کند ولو اینکه خواننده مرد باشد. این غناء است.
حالا اینکه غناء در قرآن هم حرام است ناظر بر این قسم از غناء است؛ یعنی قرآن را به این نحو از غناء خواندن اشکال دارد؛ همانطوریکه الآن برخی قرآن را به
