
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
48[در روایت داریم]:
عن أبیعَبدِاللَهِ علیه السّلام قال: قال النَّبیُّ صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم: «إنّ مِن أجمَلِ الجَمالِ الشِّعرَ الحَسَنَ و نَغمَةَ الصَّوتِ الحَسَنِ.»1
و روایت دیگر:
قال النَّبیُّ صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم: «لِکلِّ شَیءٍ حِلیَةٌ و حِلیَةُ القُرآنِ الصَّوتُ الحَسَن.»2
اینها روایاتی بود که مرحوم کلینی نقل کردهاند. روایت دیگری هم داریم که متن آن را بهصورت «تغنّوا بالقرآن»3 در دستنوشتههایم آوردهام و إنشاءاللَه خواهیم آورد. البتّه روایات دیگری هم نقل شده است که آنها را هم ذکر خواهیم کرد.4
- الکافی، ج ٢، ص ٦١٥. ترجمه:
«امام صادق علیه السّلام فرمود: پیغمبر اکرم صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فرمودند: ”از زیباترین زیباییها شعر نیکو (یا موی نیکو) و نغمۀ صوت زیبا است.“» (محقق) - الکافی، ج ٢، ص ٦١٥. ترجمه:
«امام صادق علیه السّلام فرمود: پیغمبر اکرم صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فرمودند: ”هر چیزی را زینتی است و زینت قرآن صدای نیکو است.“» (محقق) - تذکرة الحفّاظ، ذهبی، ج ٢، ص ٤٩١:
«سَمِعتُ القاسمَ بن محمّد یقول: حدّثَنی السائبُ قال: قال لی سعید: یا ابن أخی، هل قرأتَ القرآن؟ قلتُ: نعم! قال: تَغَنّ بالقرآن؛ فإنّی سَمِعتُ رسولَ اللَه صلّی اللَه علَیه و آله یقول: ”تَغَنّوا بِالقرآن! لیس مِنّا مَن لَم یَتَغَنّ بِالقرآن! و ابکوا؛ فإن لَم تَقدِروا عَلَی البُکاء فتَباکوا!“» ترجمه:
«سائب گوید که سعید به من گفت: ای پسر برادرم، آیا قرآن خواندهای؟ گفتم: بله! گفت: قرآن را با صدای زیبا بخوان، که من از رسول خدا شنیدم که میفرمود: ”قرآن را با صدای زیبا بخوانید! از ما نیست کسی که قرآن را با صدای زیبا نخواند! و گریه کنید؛ و اگر نمیتوانید گریه کنید، خود را به گریه وا دارید!“» (محقق)
همچنین رجوع شود به جامع الأخبار، ص ٤٩. - رجوع شود به ص ١٠٥ و ١٢٩.
- الکافی، ج ٢، ص ٦١٥. ترجمه:
