Name: رسالۀ غناء و موسیقی-بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی PDF - آیت الله سید محمد محسن طهرانی
Availability: InStock
Author: آیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

رسالۀ غناء و موسیقی

51

سماع دقیقاً به‌سمت تجرّد نفس حرکت می‌داده است؛¹ و این مسئلۀ بسیار مهمّی است.
1. گلشن اسرار، ج ١، ص ٣٧١: «این مسئله در سابق بوده است و الآن هم درویش‌ها دارند. برای مولانا هم بوده است. البته مولانا و امثال‌ذلک فرق داشتند و راه آنها متفاوت بود. این مسئله در حال خاصی و در جایی بوده است که خود استاد إشراف بر نفوس دارد و به زمینه‌ای که باید در آن باشد اطلاع دارد و آن ولایت نمی‌گذارد کار خراب شود یا از حدود خارج شود. اما اینکه هر کسی بخواهد این کار را بکند، خیلی خراب‌کاری می‌شود.»
  سایت مکتب وحی، پرسش و پاسخ: «سماع و حرکات و حالاتی که برای شاگردان مولانا بوده است در حالت بی‌خودی و غیرارادی بوده است؛ چنان‌که برای بعضی از شاگردان مرحوم والد نیز مشاهده می‌شده است، و این غیر از حالت اختیار و ارادی است. و اما مسئلۀ نی و دف: وجود این دو در اشعار مولانا و غیر مولانا از باب استعاره و تمثیل است، نه وجود حقیقی و خارجی؛ چنان‌که در اشعار شیخ بهایی یا در تخمیس شعر عراقی و... فرموده‌اند: چه شود که مطرب آید، صدای چنگ، دف و نی. البتّه در مورد حرمت نی بین اهل فنّ و نظر اختلاف است.»
  مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة، عزّالدین محمود کاشانی، ص ١٨٧ و ١٨٨: «انصاف آن است که در این زمان، سماع بر وجهی که عادت اهل روزگار و متصوّفۀ رسمی است، عین وبال و محلّ انکار است. چه بیشتر جمعیّت‌ها که در این وقت مشاهده می‌رود، بنای آن بر دواعی نفسانی و حظوظ طبیعی است، نه بر قاعدۀ صدق و اخلاص و طلب مزید حال، که وضع این طریق در اصل بر آن اساس بوده است. و جماعتی را باعث بر حضور مجلس سماع، داعیۀ تناول طعامی که در آن مجمع متوقّع بود، و طایفه‌ای را میل به رقص و لهو و طرب و عشرت، و قومی را رغبت به مشاهدۀ منکرات و مکروهات، و جمعی را استجلاب اقسام دنیوی، و بعضی را اظهار وجد و حال به تلبیس و محال، و گروهی را گرم داشتن بازار تشیّخ و ترویج متاع تصنّع، و این جمله، محض وبال و عین ضلال است و محلّ انکار اهل دیانات. و هر مجمع که بنای آن بر یکی از این مقاصد بوَد، طلب مزید حال و صفای باطن و جمعیّت خاطر از آنجا متعذّر و متعسّر باشد و احتراز نمودن از آن طریق، اولیٰ!
  ... و جنید در آخر حال، سماعِ غناء نمی‌کرد. گفتند: ”اکنون چرا آن را سماع نکنی؟“ گفت: ”مَعَ مَن؟ یعنی با که سماع کنم؟“ گفتند: ”تَسمَع لِنَفسِک؛ از برای خود بشنو!“ گفت: ”عَمّن؟ از که بشنوم؟“ و این قول اشارت بدان است که سماع با یارانِ هم‌درد باید کرد و از کسی باید شنید که صاحب درد بوَد و از سر صدق و ارادت گوید، نه به‌جهت محض اجرت. و این هر دو مطلوب، در آن زمان، عزیز و مفقود بوده است؛ فکیفَ بِنا فی هذا الزّمان!»
  کشف المحجوب، ص ٥٢٠ و ٥٢٨: «چون جهلۀ مستصوّف مر مستغرقانِ مستمعان را دیدند کی می سماع کردند به حال، پنداشتند کی به نفس می‌کنند. چون ایشان بدیدند گفتند: ”حلال است و اگر ←