رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سال‌های ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع به‌طور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار داده‌اند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار نداده‌اند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفته‌اند، به‌علاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ داده‌اند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. هم‌چنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانه‌های گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوق‌الذکر می‌باشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
71شاید بعضی از امور، مثل تضییع وقت و تکلّم بسیار و... همین اثرِ کدورت را داشته باشند، ولی این اثر مهم نیست و قلیل است؛ اما این مسئله نسبت به حرام متفاوت است؛ مثلاً شخصی که زنا می‌کند واقعاً در نفس خود ادراک می‌کند که بین خود و خدای متعال پرده و حجاب افتاده است یا مثلاً شخصی که شُرب خمر می‌کند واقعاً بین او و بین خدا پرده و حجاب و مانع پدید آمده است به‌گونه‌ای که افکار و کیفیّت نفس او متبدّل می‌شود یا مثلاً کسی که غیبت می‌کند یا در مجلس غیبت حاضر می‌شود واقعاً متوجّه این کدورت می‌شود و به این جهت می‌فهمد که این کار حرام است. به‌همین علّت است که غیبت از زنا بدتر است1 یا تهمت از غیبت قوی‌تر است2
- ← آمده‌ای سؤال می‌کنی یا من تو را خبر دهم؟“ وابصه گفت: ”شما خبر دهید.“
حضرت فرمودند: ”جِئتَ تَسألُنی عن البِرِّ و الإثمِ؛ آمده‌ای تا از عمل خیر و عمل شر از من پرسش نمایی.“ وابصه عرض کرد: ”بله.“
رسول خدا با دست بر سینۀ خود زدند و فرمودند: ”یا وابِصَةُ، البِرُّ ما اطمَأَنَّت إلَیه النّفسُ و البِرُّ ما اطمَأَنَّ بِه الصّدرُ، و الإثمُ ما تَرَدَّدَ فی الصّدرِ و جالَ فی القَلبِ و إن أفتاکَ النّاسُ و أفتَوکَ؛ ای وابصه، عمل نیک آن کاری است که نفس به انجام آن مطمئن و آرام باشد و قلب نیز در آسودگی و انبساط از آن استقبال نماید، و عمل خلاف و ناشایست کاری است که در نفس و قلب قرار نمی‌گیرد و دائماً در تردّد و شک و رفت و آمد است، گرچه مردم به انجام آن فتوا دهند و حکم نمایند (یعنی تو به قلب خود نگاه کن، نه به دستور دیگران).“» (محقق)
علل الشرایع، ج ٢، ص ٥٥٧:
«قالَ رسولُ‌اللَه صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم: ”الغیبَةُ أشَدُّ مِنَ الزِّنا.“» ترجمه:
«رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم: ”گناه غیبت از گناه زنا شدیدتر و بدتر است.“» (محقق) - مصباح الشریعة، ص ٦٧:
«قالَ الصّادقُ علیه السلام: ”قَد عَظَّمَ اللَهُ عَزّ و جَلّ أمرَ الغیبَةِ و سوءِ الظّنِّ بِإخوانِکَ مِن المؤمِنینَ، فَکَیفَ بِالجُرأةِ عَلیٰ إطلاقِ قَولٍ و اعتِقادِ زورٍ و بُهتانٍ فی أصحابِ رسولِ‌اللَهِ صلّی اللَه علَیه و آله و سلّم.“» ترجمه:
«امام صادق علیه السّلام: ”خداوند موضوع غیبت و سوء ظنّ به برادران مؤمن را بزرگ و مهم شمرده است، تا چه رسد به اینکه انسان جرئت و جسارت پیدا کرده و بی‌قید و شرط کلامش را رها کند و نسبت به اصحاب رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم اعتقاد بی‌اساس داشته و بهتان و تهمت بزند.“» (محقق)
- ← آمده‌ای سؤال می‌کنی یا من تو را خبر دهم؟“ وابصه گفت: ”شما خبر دهید.“