
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
94البته بعضی افراد مطرح میکنند: «ممکن است چیزی مقرِّب باشد ولی شارع آن را نخواهد!»1 مگر شارع مثل ما است که دلبخواهی یک چیز را بخواهد و یک چیز را نخواهد؟! مثل من که میگویم: «این را میخواهم، آن را میخواهم!»2
بنابراین اگر ما حقیقت و نفس آن عمل خارجی را ملاکِ حکم بدانیم، در اینصورت آن عمل خارجی یا کدورتزا است یا نورانیتزا، یکی از این دو بیشتر نیست.
بله، شارع ممکن است حکم به اغلبیّت کرده باشد، بحثی در این نداریم؛ اما تشخیص اینکه این مصداقِ [غناء از موارد استثناء است] با چه کسی است؟ چه کسی میتواند نورانیّت آن را ببیند؟! آنهایی که عرق میخورند و مَست میکنند شاید خیلی چیزها ببینند و بفهمند؛ چون حال خوشی پیدا کردهاند و دیگر به همه توحیدی نگاه میکنند! یا آنهایی که مواد مخدّر استفاده میکنند احساسات و حالت و بهجت و مدرَکاتی دارند! اما دیگر نمیفهمند که الآن این مسائل دارد چه اثری روی نفس آنها میگذارد و چگونه آن حقیقت و اصل را از بین میبرد و آنها را از آن کشش ساقط میکند! فقط یک سری صوَر و موهومات و امور عرضی و امثالذلک را برای آنها جلوه میدهد و انبساط و شور و شعفی پیدا میکنند و خیال میکنند مسئله همین است!3
اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلمحمّدٍ
- کشف المراد، ص ٣٠٢، به نقل از أشاعرة.
- گلشن اسرار، ج ١، ص ٣٧١؛ عنوان بصری، ج ٨، ص ١٨٢؛ سایت مکتب وحی، دروس، اسفار، درس ٤١؛ سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، ولایت تکوینی، جلسه ٤.
- جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به سایت مکتب وحی، سخنرانی، سلوک خانواده (طهران)، جلسه ٢٥.
