
رسالۀ غناء و موسیقی
بررسی فقهی حرمت غنای لهوی و موسیقی
این رسالۀ فقهی دروس خارج فقه عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سیّد محمدمحسن حسینی طهرانی ـ قدس سرّه ـ در سالهای ١٤٢٠و ١٤٢١ ه . ق در حوزه علمیه قم است که موضوع غناء و موسیقی را از نگاه احکام شرع بهطور مبسوط مورد تحلیل و بررسی قرار دادهاند.امتیاز این رساله بر سایر نوشتجات در این است که مؤلّف محترم ـ قدس سره ـ جنبۀ إسقاط تکلیف از دوش مکلف را در استنباط احکام ـ که امروزه بسیار رایج است ـ محور توجه خود قرار ندادهاند؛ بلکه ایصال به واقعیت حکم شرعی در جنبۀ ارتباط عمل با نفس مکلف و اتّصال انسان به عالم ملکوت و تأثیر غناء و موسیقی در رشد یا افول انسان را ملاک استنباط در نظر گرفتهاند، بهعلاوه اینکه در تجزیه و تحلیل مسئله، فقط به قواعد متعارف اصولی و رجالی اکتفا ننموده و شواهد و قرائن مختلف تاریخی، فرهنگی و... در زمان صدور آیات و روایات را نیز در نظر گرفته اند.1 ایشان با بررسی شواهد مختلف به سؤالی که در ذهن بسیاری از افراد مطرح است که آیا در عصر صدور روایاتِ حرمتِ موسیقی، فقط موسیقی لهوی محل ابتلا بوده، پس ادلۀ حرمت ناظر به این نحوه از موسیقی است، یا اینکه ادلۀ حرمت شامل همۀ اقسام موسیقی است، به بهترین نحو پاسخ دادهاند. از دیگر امتیازات این رساله این است که تفصیل حکم موسیقی بر اساس مشترک بودن یا مختص بودن آلات آن به موسیقی لهوی را ـ که در فتاوای معاصرین مطرح است ـ به نحو فنی مورد بررسی قرار داده و رد کرده است. همچنین مسائل جانبی مرتبط با موسیقی، مثل حکم استفادۀ رسانههای گروهی از موسیقی یا مجالس غناء و موسیقی (کنسرت) و خریدوفروش آلات آن و... نیز بیان گردیده است. امتیاز دیگر این رساله تحلیل دقیق مستثنیات حرمت غناء و موسیقی و بررسی مواردی که از این دو عنوان در لسان شارع از حکم حرمت مورد استثناء قرار گرفته است، با نگاه فوقالذکر میباشد.
رسالۀ غناء و موسیقی
95درس پنجم:
روایات دالّ بر جواز غناء
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
تأثیر صوت در لطافت یا کدورت روح و روان انسان
در دنیا دو چیز روح را لطیف میکنند: یکی جمال و یکی صوت است.1 البته صوت از جمال هم قویتر است. کسانی که با صداهای خوب سر و کار دارند و یا خودشان با صدای خوب میخوانند، کمکم نفسِ آنها لطیف و تلطیف میشود و از آن قساوت و از آن تعلّق بیرون میآیند.2 دیده شده است که خیلی از افراد در موقع شنیدن صدای خوش از خیلی از مسائل و تعلّقات میگذرند. اینها بهخاطر تلطیف نفس است، چون نفس لطیف میشود و تعلّقاتش کم میشود؛ ولی اگر نفس کثیف شود تعلّقاتش زیاد میشود. صدا اثرات خیلی عجیبی دارد! مرحوم آقا (علاّمه طهرانی) هم خیلی نسبت به صدا مشتاق و حسّاس بودند، ولی متأسفانه خوشصدا نصیبشان نمیشد!3
- الکافی، ج ٢، ص ٦١٥.
- جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به سایت مکتب وحی، سخنرانی، عنوان بصری، مجلس ١٢٩.
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام:
«یک جا بودیم، نواری روشن بود که صدایش قدری بالا و پایین داشت. کسی آنجا بود و گفت: ”آقا این ضبط را خاموش کنید!“ گفتم: چطور؟ گفت: ”این غناء است آقا!“ گفتم: غناء که ضرب و اینها است. گفت: ”نه، اینکه صدا بالا و پایین میشود این غناء است.“ گفتم: به نظر حضرتعالی صدایی که با یک ریتم خاص از حماری هم در بیاید ظاهراً این را غناء میدانید! و گوشتان را میگیرید که یک وقت معصیتی در اینجا انجام نشود! صدا، صدا است دیگر! کجای این غناء است؟!
بعضیها سؤال کرده بودند: ”ممکن است صدا با یک ریتم خاصی باشد.“ گفته بودم: نه، ایرادی ←
