نور ملکوت حج جلد 1

و هرچه آن جنبه قوی‌تر باشد، حالت عبادت، جنبۀ باطنی و روح و سرّ عبادت نیز قوی‌تر می‌شود؛ و همین جنبۀ باطنی است که یا مورد پذیرش خداوند متعال قرار می‌گیرد یا مورد رد و عدم‌پذیرش.»¹

حج ظاهری، انجام تکلیف بدون ادراک فلسفۀ آن

«حج عبارت است از اعمال و رفتاری که حاجی در وقت احرام و پس از آن باید با رعایت آنها حج را بجا بیاورد و نیز مبطلات و مسائلی دارد که باید آنها را رعایت کند؛ اما اینکه چه نیتی باید در این حج باشد، انسان باید در این حج چه وجهه‌ای به خود بگیرد، با چه کیفیتی با این اعمال روبه‌رو شود، فلسفۀ وضع هر کدام از این اعمال و احکام چگونه است و انسان در هنگام انجام تک‌تک اعمال، چه تفکر و چه اتجاه قلبی و نفسی را باید داشته باشد؛ این اصلاً هیچ ارتباطی و ربطی به فقه ندارد!

شما در وقت سنگ‌انداختن، فقط کافی است نیت کنید که هفت سنگ به این ستون می‌زنید، قربةً إلی اللَه! همین. حال اینکه این سنگ را برای چه می‌زنید، چه کسی گفته بزنید، باید چه نیتی ماورای آن بکنید و آیا مطلبی پشت این قضیه نهفته است یا هیچ مطلبی نهفته نیست، اینها دیگر لازم نیست و هیچ دخالتی در صحت عمل ندارند. خدا گفته است بزن و ما هم می‌زنیم؛ تمام شد و رفت! دیگر نیاز نیست که انسان فکر دیگری داشته باشد و به‌دنبال مطلب دیگری بگردد. اگر خدا می‌گفت ده‌تا بزن، طبعاً ما هم می‌زدیم! اگر خدا می‌گفت اصلاً به این ستون نزن و به این آجر بزن، طبعاً ما هم به این آجر می‌زدیم! کاری نداریم که چه هدفی پشت این عمل هست یا نیست؛ گفته‌اند این کار را بکن و ما هم می‌کنیم و کلاهمان را هم به آسمان می‌اندازیم که ما همۀ کارها را صحیح انجام دادیم؛ نماز را هم کاملاً موازی، خط‌کشی‌شده و دقیق پشت مقام ابراهیم خواندیم و حروفات را از مخارج خودش ادا کردیم و دیگر جایی برای إن‌قُلت باقی نمی‌ماند. لذا چنین شخصی می‌گوید: ”خدایا، حج را درست انجام دادیم، طلبکار هم هستیم و مطلبی نیست!“ این، یک نوع حج است.