نور ملکوت حج جلد 1

ببینید، ما آمده‌ایم این مسئله و قضیۀ به این مهمی را فقط در کیفیت کلمات و تعابیر و توجه به شانه‌ها و پرداختن به حرکات ظاهر و غفلت کردن از همۀ آنچه خداوند در این قضیه برای ما تعیین و بیان کرده است، خلاصه کرده‌ایم.»¹

لزوم ادراک حقیقت باطنی مناسک حج و بیان نمونه‌هایی از آن

«وقتی انسان به‌سوی حج حرکت می‌کند، باید بداند که صرفاً به اعمالی ظاهری نمی‌پردازد؛ بلکه تمام این اعمال ظاهری، از رفتن به عرفات و مِنا و مشعر، باطنی در پسِ خود دارند و حاجی باید این را بفهمد و آن حالت روحانی را احساس نماید.

برای مثال، در سنگ‌زدن باید این حالت را داشته باشد که سنگ می‌زند تا در بازگشت دیگر شیطان به او مراجعه نکند. یا وقتی طواف می‌کند، باید بداند که مسیر حیات خود را از این‌پس بر چه اساسی قرار می‌دهد؛ این، مسئلۀ مهمی است. یا هنگامی که سعی می‌کند، باید بداند که در تبعیت از حضرت هاجر سلام اللَه علیها به‌دنبال آب حیات می‌گردد؛ و نباید این‌گونه باشد که پس از بازگشت، اینها را فراموش کند. تک‌تک این اعمال و مواقف، حال خاص خود را دارند.»²

نقد تقلیل حج به اسقاط تکلیف ظاهری

«لذا آن، چه شناختی است که وقتی از شخصی که برای انجام فریضۀ حج به مکه می‌رود، سؤال می‌کنیم: حال و وضعیت شما چطور است؟ می‌گوید: ”إن‌شاءاللَه این سختی‌ها دو سه روز دیگر تمام می‌شود و پیش زن و بچه‌مان بر می‌گردیم!“ آیا این شناخت و میزان معرفت، با آن شناختی که امام حسن علیه السّلام بیست‌وپنج بار به حج می‌رود که بیشتر آنها هم با پای پیاده بوده است،³ یکی است؟ به‌نظر می‌رسد این مسئله از قضایایی است که ”قیاساتُها مَعَها“ است.⁴