نور ملکوت حج جلد 1

چنین شناختی که انسان از فریضۀ حج دارد، صرفاً آن را به‌عنوان اسقاط یک تکلیف ظاهری می‌بیند؛ ولذا در نگاه او، کعبه با یک تپۀ معمولی در بیابان تفاوتی ندارد. تفاوت فقط در این است که نسبت به حج، تکلیف است، اما در گشتن به دور تپه‌ها و سنگ‌ها در بیابان تکلیفی نیست؛ شناخت او فقط به همین مقدار محدود می‌شود. هم‌چنین، سعی بین صفا و مروه برای او با حرکت در یک خیابان تفاوتی ندارد؛ تنها تفاوت در این است که در آنجا مکلف است و در اینجا تکلیفی ندارد. یا رفتن به عرفات و مشعر، با مسافرت از شهری به شهر دیگر و اُتراق کردن در بیابان برای خوردن چای و پنیر و صبحانه، هیچ تفاوتی نمی‌کند؛ مگر آنکه نسبت به عرفات و مشعر تکلیف شده است و نسبت به جلوس در بیابان و شب را در آنجا گذراندن و خیمه‌زدن تکلیفی نیست. تمام ادراک او فقط به همین مقدار است، نه بیشتر.

آیا این سطح از معرفت، انسان را به خدا می‌رساند؟! آیا همین‌که خداوند فرموده است بیایید چادر بزنید و بمانید، شب به آنجا بروید و بیتوته کنید و بعد فردا چند سنگ بردارید و به ستونی بزنید و گوسفندی را هم ذبح کنید، کافی است؟ و اینکه اگر در آنجا هم نتوانستید ذبح کنید، بهتر است بگویید زن و بچه‌تان در وطن برایتان ذبح کنند و منظور فقط ذبح کردن است. آیا این، با اینکه ما اصلاً بفهمیم [حقیقت] ذبح در منا چیست و چه آثار و خواصی دارد، یکی است؟

ما از تمام این مسائل بیگانه هستیم و معرفتمان صرفاً متمرکز بر رعایت تکلیفی است که آن را طبق فهم ناقص خود و براساس چند دلیل و روایت، استفاده می‌کنیم.

تبیین شمه‌ای از اسرار باطنی و عرفانی مناسک حج

آیا این مسئله با آن حجی که مرحوم آقای حداد رفتند و بعد اسرارش را برای مرحوم والد ـ رضوان اللَه علیهما ـ نقل کردند، یکی است؟ اینکه وقوف به مشعر چه مرتبه‌ای از مراتب انسان است؛ سیرِ رجوع به حق در مقام إنّا للّه و إنّا إلَیهِ راجِعون؛