نور ملکوت حج جلد 1

وقوف در عرفات و مشعر و اسرار آن؛ سنگ زدن به شیطان؛ روبه‌قبله و پشت‌به‌قبله بودن؛ سعی بین صفا و مروه و متابعت از حضرت هاجر سلام اللَه علیها، که این متابعت در چه مرتبه‌ای باید انجام بگیرد و چرا باید تا روز قیامت، حتی انبیاء و ائمه علیهم السّلام، به‌دنبال این بانوی بزرگوار حرکت کنند؛ نمازی که پشت مقام حضرت ابراهیم علیه السّلام خوانده می‌شود و انسان باید جای پای او را پیش روی خود قرار دهد و پشت آن نماز بخواند؛ این جای پا چه ارزشی دارد و این نماز چه موقعیتی برای انسان حاصل می‌کند که اگر در سایر جاها بخواند باطل است، بلکه باید بیاید و پشت جای پای حضرت ابراهیم این کار را انجام دهد؛ یعنی با این نمازی که الآن می‌خواند، با حضرت ابراهیم در بنای این کعبه شریک است!

آیا این حج با این خصوصیات، با حجی که می‌گویند باید شانه‌ات را با یک زاویۀ هندسی چنان تطبیق دهی که این‌طرف و آن‌طرف نشود، یکی است؟ این معرفت با آنها یکی است؟!

انسان نمی‌داند بر این مطالب بگرید یا بخندد؛ بر این میزان از معرفت تأسف بخورد یا اینکه مسئله به حدی است که اصلاً آن را در گوش خود راه ندهد! این معرفت انسان را به خدا می‌رساند؟! به‌جای رفتن به عرفات و توجه و ابتهال، آن جناب روحانی بگوید از نماز ما عکس و فیلم بگیرید و مردم همگی در نماز، به‌جای آنکه توجه داشته باشند، چشمشان به دوربین فیلم‌برداری باشد و او هم یکی‌یکی در صفوف بگردد! این می‌شود عرفاتشان و آن هم می‌شود نمازشان و مسائل دیگری که حالا دیگر بماند! مطالبی که می‌گویم چیزهایی است که با چشم خودم دیدم.

[واقعیت] قضیه این است یا آن حجی که ما از بزرگان و اولیای خدا دیدیم و آن توجهی که از آنها مشاهده کردیم و آن اسراری که از آنها شنیدیم؟!»¹

حکایت مواجهۀ مرحوم حداد با یکی از علما در مسجد الخیف

«مرحوم آقای حداد ـ رضوان اللَه علیه ـ فرمودند: یک شب که با رفقا به