نور ملکوت حج جلد 1

این یک مطلب بدیهی است که وقتی عیال انسان نسبت به او واجب‌النّفقه هستند، چطور ممکن است که او عیالش را همین‌طور بدون نفقه، یله، رها و ترک کند و به حج برود، درحالی‌که آنها نفقه ندارند؟! پس معلوم می‌شود که در این صورت، استطاعت ندارد؛ یعنی عقلاء چنین فردی را مذمت می‌کنند و می‌گویند: ”تو که برای قوت عیالت زاد و توشه نداشتی، چرا رفتی و آنها را به زحمت و اذیت انداختی؟“

ببینید، این قضیه یک مسئلۀ عرفی و عادی است و شارع هم آمده و بر آن تأکید کرده است. بنابراین، قضیۀ استطاعت در مورد حج، مانند سایر موضوعات عرفیه، امری نیست که از ناحیۀ شارع اختراع شده باشد؛ بلکه یک موضوعِ عرفی است که شارع هم آن را بیان کرده است.»¹

«بناءًعلیٰ‌هذا، استطاعت در روایات به این موارد تفسیر شده است: الزّادُ و الرّاحلة، تخلیةُ السِّرب، الصّحةُ فی البَدن، العافیة، زیادةُ المَؤونةِ فی الرّجوع، و قوتُ الأهلِ و العِیال و کَذلِک.²و³ اینها مواردی است که ائمه علیهم السّلام در روایات نسبت به استطاعت فرموده‌اند.

همان‌طور که عرض شد، همۀ اینها یک معنای طبیعی و عرفی است و خارج از عرف نیست. یعنی طبیعی است که کسی که می‌خواهد به سفر برود، باید زاد و راحله داشته باشد؛ یا اینکه طبیعی است که وقتی انسان می‌خواهد به سفر برود، باید تخلیۀ سرب باشد و اگر راه بسته و مسدود باشد، طبعاً سفرش هم مختل می‌شود. لذا این مسئله چیزی نیست که امام علیه السّلام بگویند یا نگویند!»⁴