نور ملکوت حج جلد 1

مفهوم‌شناسی لغوی و قرآنی استطاعت

«آیات قرآن هم بر همین مسئله دلالت دارد:

﴿قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكَ إِنَّكَ لَن تَسۡتَطِيعَ مَعِيَ صَبۡرٗا﴾؛¹ یعنی نمی‌توانی و توان و قدرت نداری. یا: ﴿يٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ إِنِ ٱسۡتَطَعۡتُمۡ أَن تَنفُذُواْ مِنۡ أَقۡطَارِ ٱلسَّمٰوٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ فَٱنفُذُواْ لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلۡطٰنٖ﴾² و امثال‌ذلک؛ که خود کلمۀ استطاعت در آیات قرآن یک معنا بیشتر ندارد و آن عبارت است از قدرت: القدرةُ علَی العَمَل، القدرةُ علَی الإتیان، القدرةُ علَی الفِعل؛ و همۀ اینها به یک معناست.

منتها این قدرت در موارد مختلف تفاوت می‌کند؛ استطاعت بر مسافرت به صحت و سلامت و زاد و توشه است، استطاعت بر کتابت به قدرت بر تألیف است، استطاعت بر تدریس به قدرت بر بیان است، استطاعت بر تحصیل به قدرت بر علم و استطاعت بر تبلیغ نیز به قدرت بر تنفیذ است. هر کدام از این استطاعت‌ها جای خود را دارد؛ ولی خود استطاعت یک معنا بیشتر ندارد و آن عبارت است از ”قدرت“. این، یک معنای ارتکازی است که باید آن را در ذهن داشته باشیم.»³

پاسخ به شبهۀ «اغناء از ذکر استطاعت عرفی»

«فقط یک شبهه هست و آن اینکه: اگر استطاعت، استطاعتِ عادی باشد، دیگر ذکر آن در اینجا چه معنایی دارد؟ پس معلوم می‌شود که منظور از استطاعت در اینجا چیز دیگری است و مصداق آن در این آیه، غیر از آن مُتفاهَم عرفی است؛ وإلاّ خداوند می‌گفت: ”لِلهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ البَیتِ؛ حج را باید انجام بدهی.“

پاسخ این شبهه آن است که اگر خداوند استطاعت را در اینجا ذکر نمی‌کرد،