نور ملکوت حج جلد 2

مرد می‌توانند در کنار هم نماز بخوانند.¹ و این از خصوصیات مکه است و بسیار عجیب است؛ یک جریانی است و یک نحوۀ ارتباط تشریعی و تکوینی است و مسائلِ اعتباری و توهمی نیست. حتی زن می‌تواند جلوتر از مرد هم بایستد؛ و حتی اگر مرد اول آمد و زن در جلویش ایستاد و نماز خواند، اشکالی ندارد؛ درحالی‌که در سایر جاها نماز زن باطل است، چون باید متأخر از مرد بایستد.² این مسئله، سرّ بسیار عجیبی دارد.

غلبۀ جنبۀ ملکوتی بر مُلکی در مکه

یعنی حقیقت ارتباطیۀ بین مُلک و ملکوت در خصوص مکه، به‌نحوی است که آن مسئلۀ تعلّق و تعلّقات و آن توهمات و اعتباریات و تخیلات و آن امور حسّیه، جسمیه، جنسیه و مُلکیه، گویی از آن فضا برداشته شده است؛ یعنی این فضا فضایی است که از نقطه‌نظر غلبه و غلَیان توحید و ارتباط ملکی‌وملکوتی و غلبۀ توحید، به‌نحوی است که آن خاصیتِ مُلکیت زائل شده و آن جنبۀ ملکوتیّت ـ که جنبۀ توحید است ـ آن‌چنان غلبه کرده است که این تفاوت‌ها و تمایزات دیگر در آنجا معنا و مفهومی ندارد.

بسیار عجیب است! بزرگان کاملاً این مسئله را بیان می‌کردند که در مکه و در آن فضا، حتی انسان‌های عادی وقتی تصورشان و تمرکزشان نسبت به این مسئله قوی‌تر می‌شد، می‌گفتند که گویی اصلاً تفاوتی در نظره و دیدگاهشان در رجولیّت و انوثیّت احساس نمی‌کردند. و عجیب است که این حالت، به‌خصوص در مسجدالحرام بسیار بیشتر از سایر حوالیٰ و جوانب نمود دارد. شاید از اینجا باعث شده است که در مورد نماز به این کیفیت ظهور یابد و تشریع شود.»³

استثناء مکه از لزوم فاصلۀ بین زن و مرد در نماز

«ما یک حکم کلی داریم که باید فاصلۀ بین زن و مرد در نماز، از نظر تقدّم و تأخر و یمین و شمال، هشت ذراع⁴ باشد تا اینکه نماز باطل نشود؛ و هر کدام که