ارتداد در اسلام

وقتی می‌خواهید مطالعه کنید، «چراغ» را روشن کنید. چراغ هم در آن موقع فقط «چراغِ پیه‌سوز» بود ولی الآن معنایش «لامپ» است.

استاد: اشکال شما مربوط به الفاظی است که دلالت بر معانی عامّه می‌کنند و واضع، لفظ را برای معنایی عام وضع کرده است؛ و این مطلب از محل بحث خارج است. ما می‌خواهیم بگوییم: این لفظ «چراغ» که در هزار سال پیش به کار برده شده، در آن موقع دلالت بر «چراغ روغنی» می‌کرده است و معنایش «چراغ برقی» نبوده است و شخص هم همان معنا را می‌فهمیده است. به‌عبارت‌دیگر بحث در اینجاست که آیا اگر مثلاً در آن موقع گفته بودند: «چراغ را روشن کنید»، الآن به این معناست که: «چراغ را خاموش کنید»؟! این‌گونه نیست، «روشن» و «خاموش» دو معنای متناقض است.

و اما مسئلۀ دیگر آن است که اگر واضع کلمه‌ای را مانند «ماء» برای معنایی خاص وضع کرده باشد، دیگر معنا ندارد که ما آن را به «خُبز» سرایت دهیم.

تلمیذ: ایشان مطالبی را بر این قاعده بار کرده است، مثلاً مسئلۀ حجاب و ارث.

استاد: بله، مسئلۀ آنها به‌صورت کلی است. می‌گویند: این احکام مال آن زمان بود و امروز به‌نحو دیگری است. مثلاً می‌گویند: ارث مرد در آن موقع دوبرابر ارث زن بوده و در این زمان که برداشت‌ها عوض شده، باید بالمناصفه باشد. این قضیّه حتی به مسئلۀ ثواب و عقاب نیز کشیده می‌شود.

انحرافات جدی در آثار و عقاید دکتر سروش

تلمیذ: آیا خود دکتر سروش این نتایج را از این قاعده می‌گیرد و تصدیق می‌کند؟

استاد: بله. خود ایشان مطلبی را مطرح می‌کند که انحراف جدّی است و چیز کمی نیست، و آن اینکه:

چون شرایط زمان و مکان، موجب تحولِ مفهومی در تحلیلات ذهنی می‌شود، این روایاتی که ما از ائمه علیهم السّلام داریم، مربوط به آن زمان است!¹

تلمیذ: پس باید در مورد آیات نیز نظر ایشان همین‌طور باشد.