رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
102تلمیذ: آیا نماز در حمام باطل است؟
استاد: باطل نیست، اما کراهت دارد.
تلمیذ: اگر نماز در حال قضا شدن باشد، بازهم اقامۀ نماز در حمام مکروه است؟
استاد: خیر، اشکال ندارد؛ نماز مستحب یا نماز واجب در صورت عدم اضطرار و ضیق وقت، در حمام مکروه است. نظیر مسئلۀ سلام که مستحب است ولی در مواردی کراهت دارد؛ مانند: سلام به شخص در حال استحمام؛ سلام به مصلی1 و سلام به خطیب.2 درست است که گفته‌اند سلام کنید، ولی نه اینکه در هرجا و به هر کیفیتی؛ هر چیز حساب‌وکتابی دارد و انسان باید عقل خود را هم به‌کار گیرد؛ «هر سخن جایی و هر نکته مقامی دارد».
این قضیه را مولانا در مثنوی بیان می‌کند که شخصی در هنگام استنجاء دعای استنشاق را می‌خواند؛ می‌فرماید:
آن یکی در وقت اِستِنجا بگفت *** که مرا با بوی جنت دارْ جفت گفت شخصی، خوب وِرد آورده‌ای *** لیک سوراخ دعا گم کرده‌ای3 اشتمال بر مبانی دقیق عرفان اسلامی، مشکل مثنوی مولانا نزد مخالفین (ت)
خدا مولانا را رحمت کند؛ مطالب مثنوی دریایی از معارف است. باید به مخالفین مولانا گفت اگر از او به‌خاطر اسم آوردن از عمر و ابوبکر خیلی ناراحت هستید، آن صفحه‌ای که مربوط به آنهاست را از مثنوی جدا کنید و کنار بیندازید و بقیه‌اش را بخوانید.4
- الخصال، ج ٢، ص ٤٨٤.
- قرب الإسناد، ص ١٤٩.
- مثنوی معنوی، ص ٣٧٩.
- افق وحی، ص ٦٦٥:
«اگر اشعاری که مدح و ثنای خلفاء ثلاثه را داراست از مثنوی مولانا حذف کنیم و خود مولانا [ادامه در صفحه بعد]