رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
107حکم عبادت با وجود نهی
عدم سازگاری رضای شارع با نهی از عمل
در مباحث گذشته عرض شد از‌آنجایی‌که تقرب در قوام و صحت عبادت شرط است، نهی از آن نشانگر مبغوضیت عمل در نزد شارع است؛ بنابراین اگر دو حکم ناظر به نفس یک فعل باشند، ممکن نیست که مولا ازیک‌طرف بگوید این فعل مبغوض من است و ازطرف دیگر حکم به جواز و اباحه کند. اما هیچ منعی وجود ندارد که عبادتی با یک شرط، جنبۀ استحباب پیدا کند و با تغییر و تبدل صورت‌مسئله، حیثیت رضایت به کراهت تبدیل شود؛ مانند سلام کردن که در شرایط عادی ـ مثل سلام مرد به مرد، زن به زن، صغیر به کبیر یا کبیر به صغیر ـ مستحب و ممدوح است، ولی سلام به سخنران، متکلم، خطیب، نمازگزار و سلام مرد به زن مکروه است.1
- گرچه در این موارد، جواب دادن واجب است ولی اصل سلام کردن کراهت دارد.* امیرالمؤمنین علیه السّلام به زنان جوان سلام نمی‌کردند.**
* الکافی، ج ٥، ص ٥٣٥:
«عن مسعدةَ بنِ صدقةَ عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ، قال: قالَ أمیرُ المؤمنینَ علیه السّلامُ: ”لا تَبدَءوا النّساءَ بالسّلامِ.“
ترجمه: «مسعدة‌بن‌صدقه از امام صادق علیه السّلام روایت می کند که فرمود: امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمودند: ”به زنان ابتدا‌به‌سلام نکنید.“» (محقق)
عن غیاثِ بنِ إبراهیمَ عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ، أنّه قالَ: ”لا تُسَلِّم علَی المرأةِ.“»
ترجمه: «غیاث‌بن‌ابراهیم از امام صادق علیه السّلام روایت می‌کند که فرمودند: ”به زن سلام مکن.“» (محقق)
** الکافی، ج ٢، ص ٦٤٨:
«عن رِبعی بنِ عبدِ اللهِ عن أبی عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ، قال: کانَ رسولُ الله صلّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلَّمَ یُسَلِّمُ علی النّساءِ و یَردُدنَ علیهِ السّلامَ؛ و کان أمیرُ المؤمنینَ علیهِ السّلامُ یُسَلِّمُ علی النّساءِ و کانَ یَکرَهُ أنْ یُسَلِّمَ علی الشّابَّةِ مِنهُنَّ و یَقولُ ”أتَخَوَّفُ أن یُعجِبَنی صَوتُها فیَدخُلَ علیَّ أکثرُ مِمّا أطلُبُ مِن الأجرِ.“»
امام‌شناسی، ج ١٥، ص ٣٠٩:
«و دأب و رویۀ امیرالمؤمنین علیه السّلام آن بود که: بر زنان سلام می‌نمود، ولی خوشایندش نبود که بر زنان جوان سلام کند. چون از علت آن پرسیدند، فرمود: من نگران از آن می‌باشم که صدای آن زن جوان برای من محرّک باشد، و بنابراین ضرری را که کرده باشم بیشتر از طلب اجر سلام باشد.»
- گرچه در این موارد، جواب دادن واجب است ولی اصل سلام کردن کراهت دارد.* امیرالمؤمنین علیه السّلام به زنان جوان سلام نمی‌کردند.**