رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
117خصوصیات کمتر باشد، مرتبۀ ثواب پایین‌تر است، و اگر فقط به امور واجب اکتفا شود، مرتبه‌ای پایین‌تر از قبل را داراست، و اگر از حضور قلب کمتری هم برخوردار باشد، کمترین میزان ثواب را خواهد داشت؛ اما در‌عین‌حال، تمام این مراتب موردنظر شارع است، نه اینکه نسبت به بعضی از این مستحبات بگوید که موردنظر نبوده و مبغوض من است.
این مراتب ثواب راجع به زیارت ائمه علیهم السّلام نیز وارد شده است؛1 در کتاب شریف کافی آمده است:
عن یحیَی بنِ سلیمانَ المازنَیِّ عن أبی الحسنِ موسَی بنِ جعفرٍ علیهِ السّلامُ، قالَ: «مَن زارَ قبرَ وَلَدی کانَ لَهُ عندَ اللهِ کسبعینَ حَجّةً مبرورَةً.»
قالَ قلتُ: «سبعینَ حَجّةً؟!»
قال: «نعم، و سبعُمائةَ حَجةٍ.»
قلتُ: «سبعُمائةَ حجّةٍ؟!»
قال: «نعم، و سبعینَ ألفَ حَجّةٍ.»
قلتُ: «و سبعینَ ألفَ حَجّةٍ؟!»
قال: «نعم، و رُبَّ حَجّةٍ لا تُقبَلُ؛ مَن زارَهُ و باتَ عندَهُ لیلةً، کانَ کمَن زارَ اللهَ فی عرشِهِ.»
- کامل الزیارات، ص ٣٠٦. روح مجرد، ص ٢٥٥:
«عن أحمدِ بن محمّدٍ بنِ أبی نصرٍ البزنطیِّ، قال قرأتُ فی کتابِ أبی الحسنِ الرّضا علیهِ السّلامُ ”أبلِغ شیعتی: إنّ زیارتی تَعدِلُ عندَ اللهِ ألفَ حَجَّةٍ.“ قالَ: فقلتُ: لأبی جعفرٍ علیهِ السّلامُ: ”ألفَ حَجّةٍ؟!“ قالَ: ”إی و اللهِ! و ألفَ ألفِ حَجَّةٍ لِمَن زارَهُ عارفاً بحقِّهِ.“
”می‌گوید: من در کتاب حضرت امام ابوالحسن الرّضا علیه السّلام خواندم: به شیعیان من برسانید که زیارت من در نزد خداوند معادل با هزار مرتبه حجّ بیت الله الحرام را انجام دادن است. بَزنطی می‌گوید: من از روی تعجب به حضرت ابوجعفر امام محمد‌تقی علیه السّلام عرض کردم: هزار حج؟! فرمود: آری قسم به خدا! و هزار‌هزار حج برای کسی که زیارت کند او را در‌حالی‌که عارف به حقّ وی باشد.“»
- کامل الزیارات، ص ٣٠٦. روح مجرد، ص ٢٥٥: