
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
119خواهند گشت؛ اما بهتحقیق بلندمرتبهترینِ آنان از نظر درجه و رتبه، و مقرّبترینِ آنان از نظر اجر و پاداش، زائران قبر فرزندم علی علیه السّلام هستند.»
در این زیارت چه ثواب و تقربی است که همینطور بالا میرود و حدّ یقفی ندارد؟! فرمایش حضرت به این معنا نیست که مقدار ثواب تا حدّ هفتاد هزار حجّ و عمره توقف میکند؛ بلکه ثواب زیارت بهنحوی است که اصلاً حد برنمیدارد و نمیتوان برای آن مقداری شمرد.
معرفت امام علیه السّلام، معیار در ثواب زیارت
البته مشخص است که معیار، زیارت ظاهری نیست؛ اینطور نیست که با لباس تمیز به زیارت رفتن بهمقدار یک حجّ و عمرۀ مقبوله و با عطر زدن دو حجّ و عمره و با خواندن دعای اذن دخول سه حجّ و عمره و با زیارت امینالله خواندن، چهار حجّ و عمره و با ضمیمه شدن دعای عالیةالمضامین به آن، پنج حجّ و عمره به ثواب زیارت انسان اضافه شود و بههمینترتیب افزایش یابد! بلکه زائر به میزانِ مرتبۀ معرفت به امام رضا علیه السّلام، تقرب پیدا میکند و در ولایت آن حضرت وارد میشود؛ بنابراین در حقیقت ثواب زیارت همان تقرب زائر خواهد بود.
میزان معرفت عوام در زیارت امام علیه السّلام
روزی در حرم امام رضا علیه السّلام برای خواندن زیارت ایستاده بودم که شنیدم شخصی به دیگری میگفت: «این ضریح جدید عجب ضریحی است و چقدر از ضریح قبل بهتر است.» به او گفتم: «چرا به ضریح نگاه میکنی؟! زیارت امینالله بخوان! اگر این طلا و نقره و ضریح را زیارت میکنی، که والله امام رضا علیه السّلام این نیست و زیارتت باطل است؛ و اگر مقصودت بدن امام رضا علیه السّلام است، که جسم آن حضرت چندمتر پایینتر از اینجا در زیر خاک مدفون است؛ و اگر هم زیارت تو بهجهت نفس و روح امام علیه السّلام است، که
