رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
126می‌شود؛ حال در یک‌جا بسیار شدت دارد و اهتمام به آن بیشتر است، و در یک‌جا کمتر می‌باشد.
اهمیت فوق‌العادۀ بعضی از مستحبات نسبت به امور واجب
در پاورقی کتاب اجتهاد و تقلید این نکتۀ بسیار دقیق ذکر شده است که اهمیت بعضی از امور مستحب حتی از واجبات بیشتر است.1 گرچه این مطلب به‌معنای کنار گذاردن واجب نیست، اما باید حیثیتی را که در این امور مستحب وجود دارد، در نظر گرفت و به دید امری که رضا و نیت شارع را متحقق می‌کند به آن نگریست، ولو اینکه شارع به‌خاطر مصالحی نمی‌تواند آن را واجب کند. انسان باید متوجه اهمیت این نوع عبادات باشد و آن امور را به خوردن پنیر با گردو یا پای راست را در مسجد و پای چپ را در بیت‌الخلا گذاشتن، شبیه نداند.
روایت شده است که هیچ مستحبی را به‌صرف استحبابش ترک نکنید، چراکه ممکن است رضای شارع در اتیان آن باشد؛ و هیچ مکروهی را به‌صرف کراهت و عدم حرمتش انجام ندهید، چراکه ممکن است کراهت پروردگار در انجام همان مورد باشد.2
- رسالۀ اجتهاد و تقلید، ص ١٣٤.
- کمال الدّین و تمام النّعمة، ج ١، ص ٢٩٦:
«عن محمّدِ بنِ مُسلمٍ، عن أبی جعفرٍ محمدِ بن علیٍّ الباقرِ، عن أبیهِ علیِّ بنِ الحسینِ، عن أبیهِ الحسینِ بنِ علیٍّ، عن أبیهِ أمیر ِالمؤمنینَ علیهم السّلامُ أنَّه قالَ: ”إنّ اللهَ تبارکَ و تعالیٰ أخفیٰ أربعةً فی أربعةٍ: أخفیٰ رضاهُ فی طاعتِهِ، فلا تَستَصغِرَنَّ شَیئًا مِن طاعتِهِ فرُبَّما وافَقَ رضاهُ و أنتَ لا تَعلمُ؛ و أخفیٰ سخَطَهُ فی معصیتِهِ فلا تَستَصغِرَنَّ شیئًا مِن معصیتِهِ فرُبّما وافَقَ سخطَهُ و أنت لا تعلمُ؛ و أخفٰی إجابتَهُ فی دعوَتِه فلا تَستَصغِرَنَّ شیئًا مِن دعائِهِ فرُبّما وافَقَ إجابتَهُ و أنتَ لا تعلَمُ؛ و أخفیٰ ولیَّهُ فی عبادِهِ فلا تَستَصغِرَنَّ عَبدًا مِن عَبیدِ اللهِ فرُبّما یکونُ ولیَّهُ و أنت لا تعلمُ.“»
ترجمه: «محمد‌بن‌مسلم از امام باقر از پدرش امام سجاد از پدرش امام حسین از پدرش امیر‌المؤمنین علیهم السّلام روایت می‌کند که فرمود: ”خداوند متعال چهار چیز را در چهار چیز مخفی نموده است: رضایت خود را در اطاعت و بندگی خود مخفی نموده است؛ پس چیزی از اطاعتش را کوچک مشمار چراکه چه‌بسا همان اطاعت موجب خشنودی و رضایتش گردد، درحالی‌که تو نمی‌دانی. و سخط و غضب خود را در معصیت خود پنهان نموده است؛ پس چیزی از معصیت او را کوچک مشمار که چه‌بسا همان معصیت موجب خشم و غضبش گردد، درحالی‌که تو نمی‌دانی. و اجابت خود را در دعا پنهان نموده است پس چیزی از دعا به درگاه او را کوچک مشمار؛ چراکه شاید همان دعا موجب اجابتش گردد، درحالی‌که تو نمی‌دانی. و ولیّ خود را در میان بندگانش مخفی نموده است، پس هیچ بنده‌ای از بندگانش را کوچک مشمار که شاید ولیّ خدا باشد و تو ندانی.“» (محقق)