رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
128صدساله همه به‌سمت عزاداری سیدالشّهدا علیه السّلام به‌راه می‌افتند.
علی‌کلّ‌حال، ملاک استحباب در وقتی که امام علیه السّلام به‌طورکلی می‌فرماید: «لا تُسَلِّم علی مَن فی الحمّام و لا تُسَلِّم علی المُصَلّی»،1 وجود ندارد و این حکم دربارۀ تمام افراد در هر حمامی که باشند، و همچنین دربارۀ تمام افرادی که در حال نمازند، صادق است. در بحث تکرار عمره نیز وقتی امام علیه السّلام می‌فرماید «در هر ماه بیش از یک بار عمرۀ مفرده انجام نده» بدون هیچ امتیازی خطاب به تمام افراد است نه شخص راوی؛ پس با چه ملاکی استحباب أقلُّ ثواباً در این عمل توجیه دارد؟
البته اگر در جایی صورت‌مسئله ـ مانند اینکه شخص از کار خود در حمام فارغ شده باشد2 و یا اینکه خطیب برای رفع خستگی و آب خوردن سکتی کرده
- الکافی، ج ٢، ص ٦٤٥:
«عن محمّدِ بنِ الحسینِ، رَفَعَهُ، قالَ: کانَ أبو عبدِ اللهِ علیهِ السّلامُ یقولُ: ”ثلاثةٌ لا یُسَلَّمونَ: الماشی مع الجنازةِ و الماشی إلی الجُمُعَةِ و فی بیتِ الحمامِ.“»
ترجمه: «محمد‌بن‌حسین مرفوعاً روایت می‌کند که امام صادق علیه السّلام می‌فرمود: ”به سه دسته سلام داده نشود: کسی که در حال تشییع جنازه است، و کسی که به‌سوی نماز جمعه قدم برمی‌دارد، و کسی که در حمام است.» (محقق)
الخصال، ج ٢، ص ٤٨٤:
«عن مسعدةَ بنِ صدقةَ عن جعفرِ بنِ محمّدٍ عن أبیهِ علیه السّلامُ، قالَ: ”لا تُسَلِّموا علَی الیهودِ... و لا علَی الّذی فی الحمّامِ و... .“»
ترجمه: «از مسعدة‌بن‌صدقه از امام صادق علیه السّلام از پدرش امام باقر علیه السّلام روایت شده است که فرمود: ”به یهود سلام نکنید... و به کسی که در حمام است سلام نکنید و... .» (محقق) - من لا یحضره الفقیه، ج ١، ص ١١٨:
«قال عبدُالرحمنِ بنُ مُسلمٍ المعروفُ بسَعدانَ: کنتُ فی الحمّامِ فی البَیتِ الأوسَطِ، فَدَخَلَ أبو الحسنِ موسَی بنُ جَعفَرٍ عَلَیه السّلامُ و عَلیهِ إزارُ فوقَ النّورَة. قال: فَقالَ: ”السّلامُ علیکم“، فَرَدَدتُ عَلیهِ السّلامَ، و دَخلتُ البَیتَ الّذی فیه الحَوضُ، فاغتَسَلتُ و خَرَجتُ.»
ترجمه: «سعدان‌بن‌مسلم می‌گوید: من در قسمت وسط حمام بودم که امام موسی‌بن‌جعفر علیه السّلام در حالی وارد شد که بر نوره‌ای که استعمال نموده بود ازاری بسته بود و فرمود: ”السّلام علیکم.“ من جواب سلام حضرت را دادم. سپس وارد قسمت حوض شدم؛ پس غسل نمودم و بیرون آمدم.» (محقق)
- الکافی، ج ٢، ص ٦٤٥: