Name: کتاب رساله عمره مفرده - PDF - آیت الله سید محمد محسن طهرانی
Availability: InStock
Author: آیتاللَه سید محمدمحسن حسینی طهرانی

رسالۀ عمرۀ مفرده

130

در مثالی دیگر شخصی را فرض کنید که با قصد قربت و چشمان بسته در محلّ رفت‌وآمد مردم نماز می‌خواند و می‌گوید: «جُعِلَت لِیَ الأرضُ مَسجدًا و طَهورًا!»¹ درحالی‌که شارع می‌خواهد این عمل عبادی در میان مردم، با کرامت تحقق پیدا کند؛ اما این نماز موجب سدّمعبر و شاید تلقّی وَهن است و در نزد عقلاء مذموم می‌باشد؛ و کاری که از نظر عقلاء مذموم است، شارع هم آن را مذموم می‌داند و می‌گوید: «لا تُصَلِّ فی الشّارع!»
گرچه این نمازی را که شخص با ایجاد مزاحمت و ترافیک در خیابان و محلّ رفت‌وآمد مردم خوانده باطل نیست، ولی مکروه است و اصلاً هیچ ثوابی ندارد؛ زیرا ثابت شد که کراهت به‌معنای أقلُّ ثواباً هیچ معنا و مفهومی ندارد. بنابراین با چنین عملی به‌اندازۀ یک سرسوزن تقرب پیدا نمی‌شود و لذا به آن هیچ ثوابی تعلق نمی‌گیرد، بلکه این عبادت فقط موجب رفع تکلیف و برداشته شدن عقاب است.²و³
1. الأمالی (صدوق) ص ٢١٦. امام‌شناسی، ج ١٠، ص ٢٦٧:
  «زمین برای من سجده‌گاه و پاک‌کننده قرار داده شده است.»
2. البته در بعضی از مواقع انجام چنین اعمالی مکافات آن عمل را نیز به‌همراه خواهد داشت.
3. تلمیذ: وقتی که نهی لا تُصَلِّ تعلق می‌گیرد، دلیل مسقط بودن نماز چیست؟
  استاد: این ادله بر عدم اِجزاء این نماز دلالت می‌کند، ولی انسان می‌تواند از ادلۀ دیگر به‌دست آورد که آیا این عمل رفع تکلیف می‌کند یا خیر.
  تلمیذ: اگر ادلۀ دیگر بیانگر اِجزاء باشند، حقیقت اِجزاء چه خواهد بود؟
  استاد: همان‌طور که عرض شد، نهی دلالت بر بطلان و عدم محبوبیت شارع دارد و عبادتی مقرّب است که این جنبه در آن لحاظ شده باشد، فلهذا نفس «لا تُصَلِّ» دالّ بر بطلان است، الاّ اینکه در جای دیگر شارع آن عمل را باطل نداند، که از اینجا مشخص می‌شود عدم محبوبیت شارع در حدی نیست که به‌طورکلی و از اساس، ریشۀ آن عبادت را بزند و آن را از بیخ‌وبن برآورد؛ مانند نهی از صلاة در دار غصبی. و اجزاء در اینجا به همین معنی است؛ یعنی شارع این عمل را نمی‌پسندد ولی زحمت و عمل او را نیز به‌طورکلی باطل و کأن‌لَم‌یَکُن تلقی نمی‌کند.
  از اینجا نتیجه می‌گیریم که در هر عملی دو جنبه وجود دارد: یکی جنبۀ ظاهری؛ دوم جنبۀ باطنی و ربوبی. و مقرّبیت هر عمل به‌میزان شدت و ضعف آن جنبۀ ربوبی است نه ظاهری، و رعایت موازین و صلاح در جنبۀ ظاهری به تقویت جنبۀ ربوبی آن کمک خواهد کرد. و اما در مسئلۀ اجزاء، نفس اتیان به عمل ظاهری، رافع تکلیف ظاهری خواهد بود. بنابراین نماز در حمام مانند نماز در زمین غصبی نخواهد بود که نفس صرف‌الوجود نماز با حضور در زمین غصبی در تعارض باشد و إجزاء حاصل نگردد.