رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
136وقتی مهیای نماز ایستاده بود، یک‌دفعه صدای تکبیر بلندی از آسمان و زمین به گوشش رسید و از شدت فزع بر روی زمین افتاد؛ دراین‌حال که هم از نماز بازماند و هم از فیض تشییع محروم گشت، متوجه شد که عجب فضیلتی را از دست داده است!1
آخر ای بدبخت، تو تشییع امام زمانت را برای دو رکعت نماز کنار می‌گذاری و همه‌چیز را از دست می‌دهی؟! گرچه نمی‌توان گفت که همۀ افرادی که برای تشییع رفته‌اند اهل فهم بوده‌اند، ولی او متوجه نشد که یک قدم پشت جنازۀ امام علیه السّلام حرکت کردن از هزار سال نماز خواندن بالاتر است. کسی که اهل فهم است و نور علم به قلبش تابیده است، به‌محض اینکه امام علیه السّلام در وقت نماز او را طلب می‌کند، نماز را رها کرده و به‌دنبال ندای امام علیه السّلام که اهمّ است می‌رود و نماز را در وقت دیگری می‌خواند؛ این روش صحیح است.
در اینجا دیگر نمی‌توان گفت که این نماز سعیدبن‌مسیّب مستحب است؛ منتها ادراک این مطلب فهم می‌خواهد و این فهم همان «العلمُ نورٌ یقذِفُه اللهُ فی قلبِ مَن یشاءُ»2 است که او از آن محروم است.
انطباق امر و نهی شارع با حقایق عالم تکوین (ت)
بر این اساس در بحث از عمره نیز تکرار آن کراهت پیدا می‌کند و در مرتبۀ دوم قرار می‌گیرد.3
- رجال الکشی، ص ١١٧.
- مصباح الشریعه، ص ١٦.
ترجمه: «علم نوری است که خداوند آن را در قلب هرکس که بخواهد قرار می‌دهد.» (محقق) - تلمیذ: در هر یک ماه باید حدّاقل ده روز بین دو عمره فاصله باشد، ولی بین دو ماه حتی اگر یک روز هم فاصله باشد اشکال ندارد؛ آیا خصوصیت یک ماه تغییری در این حکم نمی‌دهد؟ به این معنا که اگر عمره در روز آخر شعبان انجام شود، تکرار آن در اوایل ماه رمضان اشکال داشته باشد.
استاد: چنین تخصیصی در روایات وارد نشده و حکم به‌طورکلی است. اگر شما در هر ماهی [ادامه در صفحه بعد]