
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
137...1
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] ـ مثلاً سیام ربیعالثانی ـ عمره انجام دهید، در ماه بعد ـ مثلاً فردای همان روز که اول جمادی باشد ـ باز میتوانید مُحرم شوید؛ چون ماه جدیدی وارد شده است.
هر عمره مربوط به یک ماه میباشد؛ اگر در اول انجام شود تا آخر ماه را پُر میکند و اگر در آخر ماه باشد تا اول همان ماه را پُر کرده است. با توجه به مبنای «لکلِّ شهرٍ عمرةٌ» اتیان این عبادت در هر روزی از ماه که انجام شود اشکالی نخواهد داشت؛ زیرا ماه جدید با شهر قدیم ارتباطی ندارد.
تلمیذ: آیا این حکم بهدلیل تأثیری است که بر روی نفس انسان میگذارد؟
استاد: شکی نیست که انجام هر عملی در نفس انسان تأثیر خاصّ خود را دارد و نیکوترین و عمیقترین تأثیر آن است که برخاسته از عملی باشد که صددرصد موافق و منطبق با نظر شارع باشد. تشریع عمرۀ مفرده برای افرادی که وارد مکه میشوند، بدینجهت است که یک ماه از مکه خارج شدهاند و یا اینکه هنوز به مکه نیامدهاند و این بهجهت احترام بیت است که باید با حال احرام وارد مکه و مسجدالحرام شد و تکرار آن در شهر واحد موجب کاستن این حرمت و ارج نهادن به آن خواهد شد، گرچه عمره خود فیحدّنفسه عملی عبادی و مقرّب است. فلهذا مشاهده میشود که تکرار آن را در کمتر از ده روز موجب بطلان و حرمت ذکر کردهاند و در کمتر از یک ماه حکم به مرجوحیّت دادهاند و این بههمین خاطر است. حکم شارع حسابوکتابی دارد و بیجهت مسئلهای را بیان نمیکند.
قضیهای را یکی از افراد از قول شخصی برای بنده نقل میکرد که او میگفت:
هنگامیکه من برای عمره مشرف شده بودم، با خود گفتم: «چرا حجاج ازطرف چپ شروع به طواف میکنند؟! من میخواهم از سمت راست طواف را انجام دهم!» چند قدم که رفتم، آنچنان سنگینی بر من وارد شد و وجود مرا گرفت که دیدم دیگر نمیتوانم قدمازقدم بردارم و پاهایم قدرت حرکت ندارد؛ اما طواف را که ازطرف چپ شروع کردم، دیدم بسیار راحت راه افتادم و همینطور حرکت کردم.
با اینکه این شخص آنچنان هم متدین نبوده و اگر رهایش میگذاشتند طواف را از سمت راست انجام میداد، ولی او را کأنّ قفل کردند تا به او بفهمانند این احکام بیجهت نیست. وقتی امام علیه السّلام میفرماید این عمره را انجام نده، حسابی دارد؛ او که بدش نمیآید ما به تقرب، تجرد، نورانیت، بهاء و صفایی برسیم.
تلمیذ: آیا این حکم حتی برای ائمه علیهم السّلام هم همینطور بوده است؟
استاد: بله، ائمه هم انجام نمیدادند.
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] ـ مثلاً سیام ربیعالثانی ـ عمره انجام دهید، در ماه بعد ـ مثلاً فردای همان روز که اول جمادی باشد ـ باز میتوانید مُحرم شوید؛ چون ماه جدیدی وارد شده است.
