رسالۀ عمرۀ مفرده

مطلب سوم: لحاظ ظرفیت مکلف در بیان حکم توسط امام علیه السّلام

 مطلب سوم: لحاظ ظرفیت و موقعیت مکلف است. شارع ممکن است در شرایطی که یک فعل مورد رضای او نیست، به مکلفی بگوید آن را انجام بده؛ لذا وقتی راوی از امام کاظم علیه السّلام راجع به عمره سؤال می‌کند، حضرت می‌فرمایند: «لکلِّ شهرٍ عمرةٌ؛ در یک ماه نباید دو عمره انجام دهی.» اما بعد از اصرار و سؤال از حدّاقلّ فاصلۀ بین دو عمره، می‌فرمایند: «فی کلِّ عَشَرةِ أیّامٍ عمرةٌ؛ در هر ده روز می‌توانی یک عمره انجام دهی.»¹

 چرا وقتی بزنطی از امام رضا علیه السّلام راجع به تکرار عمره سؤال می‌کند، حضرت او را نهی می‌کنند؟!² چرا هنگامی‌که امام رضا علیه السّلام صحیح و سالم در مکه می‌تواند هر روز از مسجد تنعیم ـ مانند رویۀ متداول امروزه ـ احرام ببندد، عمره را ـ با این‌همه ثوابش ـ ترک می‌کند؟! چون مورد رضای شارع نیست.

 گرچه خود امام کاظم علیه السّلام تکرار عمره را در یک ماه انجام نمی‌دهند، اما چون راوی در ظرفیتی قرار دارد که حال‌وهوای عمره او را ازخود‌بی‌خود کرده است، لذا به‌عنوان ارفاق به او اجازه می‌دهند.

 نظیر این جریان را یکی از رفقای خود بنده نقل می‌کرد؛ ایشان می‌گفت:

در مستجار بودم که شخصی با لهجۀ اصفهانی از من پرسید: «چند دفعه عمره انجام دادی؟» گفتم: «دو مرتبه.» گفت: «این‌همه خرج کردی تا به اینجا آمدی, تنها دو عمره انجام دادی؟! هر روز انجام بده!»

 در اینجا نیز امام کاظم علیه السّلام با فردی روبروست که می‌خواهد با عباراتی نظیر «یابن‌‌رسول‌الله، این‌همه خرج کردم؛ زندگی‌ام را گذاشتم و تجارت‌خانه را رها کردم»، اجازه بگیرد و حضرت هم به‌جهت اینکه او برای هزینه‌های سفر عمره