
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
150و ثبت شدنی در حقیقت نفس انسان است، نه نوشتنی؛ لذا ممکن است که در اینجا زمینۀ ﴿فَأُوْلَـٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَهُ سَئَِّاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖ﴾1 در شخص پیش آید و متحوّل گردد.
علیکلّحال، فرض کنیم که دو نماز با طهارت، استقبال، تقرّب، قصد وجه، تکبیر و تسلیم و تسبیحات حضرت زهراء سلام الله علیها بهصورت صحیحی خوانده شده ولی یکی قبل از زوال و دیگری بعد از زوال بوده است؛ دراینصورت اگر از خدای عادل و رحمان و رحیم بپرسیم که: «بین این دو نماز از نظر تأدیۀ مقصود مولا چه تفاوتی وجود دارد؟» پاسخ آن است که هر دو نماز از نظر ثواب، تقرّب، اتیان و اجرای تکلیف یکی است، منتها بهجهت فوت مصلحتی، صلاة قبل از زوال مجزی نیست و باید آن را دوباره انجام داد.
در بحث تکرار عمره نیز وقتی مولا میبیند که این عمل به مذاق بندهاش خوش آمده و دوست دارد آن را تکرار کند و دوباره لبیکی بگوید و خود را در حالوهوای احرام قرار دهد، مولا از باب رأفةً علیالعباد به او ارفاقاً ترخیص میدهد که دوباره تکرار کند، اگرچه این عمل فیحدّنفسه از جهت فعلی مورد رضایت او نیست و فقط از جهت فاعلی مورد نظر است.
هلاکت نفس بهواسطۀ افراط در عبادات
گرچه وقتی انسان احرام میببندد، لبیک میگوید، طواف میکند، سعی انجام میدهد و نماز طواف میخواند و تمام میشود, در وجود خود لذت و حالی احساس میکند که با خود میگوید دوباره انجام دهم، اما این تکرار مدّنظر شارع نیست.
بزرگان در دستورات و اذکاری که میدادند، عدد لحاظ میکردند؛ مثلاً
- سوره فرقان (٢٥) آیه ٧٠. معادشناسی، ج ٩، ص ٢٣٣:
«کسی که توبه کند و ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، پس خداوند زشتیها و بدیهای چنین کسانی را به نیکیها و خوبیها تبدیل میکند، و خداوند غفور و مهربان است.»
- سوره فرقان (٢٥) آیه ٧٠. معادشناسی، ج ٩، ص ٢٣٣:
