
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
151چهارصد مرتبه یونسیه، هزار بار لا إله إلا الله و امثالذلک. بعضی از افراد میگفتند: «دیدیم حال خوشی به ما دست میدهد، بهجای چهارصدبار، هزارمرتبه گفتیم!» به او گفتم: «در بقیۀ ذکر حالت چطور بود؟» گفت: «خیلی عالی و خوش بود.» گفتم: «الان که بزرگان در دسترس هستند, خوب است شما راجع به حال خوشی که برایت پیدا میشود، از ایشان سؤال کنی؛ شاید این کار ضرر داشته باشد.» گفت: «پرسیدن معنا ندارد؛ وقتی که انسان ببیند حالش خوب است، ادامه میدهد.»
آب را هم باید بهاندازه خورد؛ زیرا منشأ بسیاری از مسمومیتها آب است. نوشیدنِ بهاندازۀ آب، علاوه بر رفع عطش، سموم را دفع و مایع بین سلولها را تأمین میکند؛ اما اگر بیشازاندازه مصرف شود، احتمال از کار افتادن کلیه وجود دارد.
خداوند در ریۀ انسان قابلیت جذب هوا و اکسیژن را قرار داده است؛ اما انسان هرچقدر هم نفَس عمیق بکشد، در همین حدّ حجم داخل قفسۀ سینه میتواند نفَس بگیرد. حال اگر لولۀ یک پمپ را در دماغ بگذارند و آن را روشن کنند، بالأخره ریه میترکد و شخص از بین میرود!
ذکر نیز مانند اکسیژن ـ که برای بدن حیاتی است ـ اگر بهاندازه نباشد، تبدیل به آلت قتّالهای میشود و فرد را از بین میبرد.
شارع نسبت به بعضی از اعمال میگوید ما حد را تعیین میکنیم: دو رکعت برای صبح، سه رکعت برای غروب، چهار رکعت هم برای سه نماز دیگر؛ لذا هرچقدر هم به مذاق خوش آید، نباید بیش از مقدار معین انجام داد. نماز صبح دو رکعت است؛ حتی اگر حال مکلف خوش باشد و شش رکعت بخواند، نماز باطل است.
ولیدبنعقبه مست شده بود و بهجای دو رکعت نماز صبح، چهار رکعت خواند و گفت: «فعلاً حال خوشی دارم؛ اگر بخواهید، بیشتر هم میخوانم!»1 البته که این نماز باطل است.
- مروج الذهب، ج ٢، ص ٣٣٥؛ انساب الأشراف، ج ٥، ص ٥١٩.
