رسالۀ عمرۀ مفرده

تحلیل اتیان اعمال براساس حسن فاعلی

 اما در مسئلۀ عمره درعین‌حال که عملِ مورد اشتیاق مکلف در نزد مولا مرجوح است، او این ترخیص و تخفیف را به مکلف می‌دهد که در صورت تمایل، آن را انجام دهد؛ لذا در ابتدا مکلّف را برحذر می‌دارد و به عکس‌العمل او نگاه می‌کند. در اینجا بعضی از افراد قبول می‌کنند، اما برخی می‌گویند: «یابن‌رسول‌الله، آیا اصلاً ممکن نیست که یک‌ مرتبۀ دیگر عمره انجام دهیم؟! آخر برای ما که از بلاد بسیار دور آمده‌ایم، مشکل است که تنها یک عمره انجام دهیم و برگردیم.»¹ امام علیه السّلام که اصرار او را می‌بیند می‌فرماید: «اشکالی ندارد که یک بار دیگر هم انجام دهی، ولی فاصلۀ آن کمتر از ده روز نباشد.»

 این همان مقام حسن فاعلی است که مسئلۀ تقرب در آن به‌جای خود محفوظ است؛ به این معنا که اگر کسی بر اساس حسن فاعلی عملی انجام دهد، درست مانند کسی می‌ماند که اشتباهاً قبل از زوال نماز خوانده است.

 اگر بر بیش از یک عمره در ماه ثوابی مترتّب است، چرا امام رضا علیه السّلام با توجه به اینکه سائل شیعه‌ای مطیع، مشتاق و مایل به اتیان عمره و به‌دنبال تقرّب است، چنین تجویزی نفرمود؟! آیا امام رضا علیه السّلام ـ نعوذ بالله ـ بخل کرده و ثوابی که می‌توانست بر او مترتّب شود را مطرح نکرده‌ است؟! اگر بر خود فعل ثوابی مترتّب باشد، وظیفۀ امام علیه السّلام است که وقتی‌ در مقام بیان حکم شرعی استحباب عمرۀ مفرده در یک ماه را بیان می‌کند، بگوید که اگر نمی‌خواهی به وطنت برگردی و قدرت داری، می‌توانی در هر ده روز یک مرتبۀ دیگر مُحرم شوی. بنابراین، قطعاً در چنین موردی نظر امام علیه السّلام ـ لو خلّیَ و طبعَه ـ بر عدم اتیان عمره است.

لزوم حکم مجتهد براساس ملاک مستفاد از سیره صحیح معصومین

 وقتی که مجتهد ملاک را به‌دست آورَد و خطابات را در کنار یکدیگر قرار