رسالۀ عمرۀ مفرده

عمره انجام می‌داد.

 ممکن است با توجه به اینکه ناقل این قضیه فرد صادقی بوده، تعجب ‌کنید که چگونه این جریان حتی در کمتر از ده روز اتفاق ‌افتاده است؛ اما امثال این مسئله همه به‌‌لحاظ حسن فاعلی توجیه می‌پذیرد. به این معنا که چون آن فرد دوست داشته، خداوند هم می‌گوید «عیبی ندارد؛ انجام بده و ثواب آن را نیز به تو خواهیم داد.» ولی کسی که بر ملاکات و مناطات اشراف دارد، دیگر نه باید چنین عملی را انجام دهد و نه باید میل و اشتیاق آن در او پیدا شود؛ این جواز به عوامی مربوط می‌شود که بر اساس سفارش دیگران می‌خواهند عمرۀ دیگری انجام دهند، و الاّ با دل چرکین از مکه می‌روند.

 بنابراین آنچه در تقریرات و کتب فقهی می‌خوانید که ازاین‌گونه موارد تعبیر به أقلُّ ثواباً کرده‌اند، باطل است؛ در اینجا مسئله از ثواب فعلی به ثواب فاعلی و حسن فاعلی برمی‌گردد. بحث أقلُّ ثواباً در جایی است که استحباب به نفس فعل تعلق بگیرد؛ گرچه همان‌طور که گذشت مراتب آن متفاوت است.¹

حکم به حسن فعلی، معنای مستفاد از أقلُّ ثواباً

مراتب استحباب

 بدیهی است که مسئلۀ أقلُّ ثواباً از دایرۀ رضایت و استحباب خارج نیست؛ زیرا هر فعلی از نظر مرغوبیت و رضایت شارع، در مرحلۀ خاصی قرار دارد که لسان دلیل از آن رتبه حکایت می‌کند. اگر رضایت شدید باشد، استحباب مؤکَّد یا قریب به وجوب و أکثر ثواباً خواهد بود؛ اگر رضایت در مراتب پایین‌تر باشد،