رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
167استحباب یک عمره برای واردِ در حرم1 می‌کند،2 و آن استحباب کلی دلالت بر استحباب تکرار چند عمره دارد.
اما تا آنجا که فحص شد روایتی که به‌نحو عام دلالت بر استحباب کند یا حتی روایتی که به‌نحو خاص دلالت بر استحباب تکرار عمره عندالورود داشته باشد، یافت نگردید.3 بنابراین، ادعای آقایانی که می‌فرمایند روایات، دال بر اصلِ تشریعِ یک عمره برای هر شهر است و منافاتی با استحباب تکرار آن ندارد، قابل خدشه است و مورد قبول نیست. این مدعا در صورتی قابل پذیرش است که ادلۀ دیگری ـ خارج از حیطۀ القاء تکلیف عمره ـ دالّ بر اصل استحباب عمره بأیِّ‌نحوٍ‌کان کثیرًا، وجود داشته باشد.
کیفیت استنباط از عبارت «لکلِّ شهرٍ عمرةٌ» در نهی و حصر
تلمیذ: در روایات این باب، نهی صریح با تعبیر «لا تفعل» که وجود ندارد؛ پس چگونه می‌توان از عبارت «لکلِّ شهرٍ عمرةٌ» حصر و نهی را استنباط نمود؟
استاد: همان‌طور که عرض شد، باید به این نکتۀ مهم و حیاتی در ترتّب
- منظور از وارد، کسی است که می‌خواهد در یک ماه، یک مرتبه از خارج مکه وارد آن شود؛ همان‌طور که امام علیه السّلام فرموده‌اند: «إذا دخَلَ فلیَدخُل مُلَبِّیًا و إذا خرَجَ فَلیَخرُج مُحِلّاً.»*
* وسائل الشیعة، ج ١٤، ص ٣٠٨.
ترجمه: «وقتی وارد مکه می‌شود، مُحرِم و لبیک‌گویان باشد و هنگامی که خارج می‌گردد، مُحِل و از‌احرام‌درآمده باشد.» (محقق) - به‌معنای اینکه هرکس در یک ماه، یک بار از خارج مکه احرام بندد و عمره انجام دهد، به استحباب «لکلِّ شهرٍ عمرةٌ» عمل نموده است. (محقق)
- در روایات دستوری مبنی بر اینکه امام علیه السّلام فرموده باشند: «هر‌وقت شخص داخل در مکه شد، یک عمره به‌جا آورد» یا اینکه فرموده باشند: «اگر فردی مکه را ترک کرد و بعد از چند روز برگشت، عمرۀ دیگری انجام بدهد» وجود ندارد.
- منظور از وارد، کسی است که می‌خواهد در یک ماه، یک مرتبه از خارج مکه وارد آن شود؛ همان‌طور که امام علیه السّلام فرموده‌اند: «إذا دخَلَ فلیَدخُل مُلَبِّیًا و إذا خرَجَ فَلیَخرُج مُحِلّاً.»*