
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
170حضرت در اینجا فضیلت عمرۀ غیررجب را نفی نمیکنند؛ بلکه میفرمایند شخصی که درصدد انجام عمره است، اگر میتواند سفر خود را در رجب بیندازد و عمرۀ رجبیه انجام دهد که اصلاً ثواب حج دارد!1 بنابراین در عین افضل بودن عمرۀ ماه رجب، عمرۀ ماه مبارک رمضان و شعبان نیز فضیلت خود را دارند.
از این روایات معلوم میشود که ائمه علیهم السّلام در مراتب فضل و استحباب عمره، بیان و دلیل داشتهاند. بناءًعلیهذا، اگر این مطلب که میگویند «امام علیه السّلام در اینجا صرفاً در مقام تشریع عمره است و استحباب کلی عمره بهجای خود محفوظ است» صحیح بود، چرا حتی یک روایت هم نقل نشده است که فرموده باشند: لکلِّ شهرٍ عمرةٌ و إن استطعتَ أن تعتمرَ ثانیًا فاعتَمِر؟!
افراد متعددی روایت مختلفی را از ائمه علیهم السّلام نقل کردهاند، این روایات اگرچه ممکن است به حدّ تواتر نرسیده باشند، اما بالأخره مستفیضه هستند، نه خبر واحد. ولی در هیچکدام از آنها نفرمودهاند که «برای واردِ به مکه در هر ماه یک عمرۀ مفرده بهنحو وجوب تشریع شده است، اما اگر فردی در مکه بماند، میتواند بعد از ده روز عمرۀ دیگری را انجام دهد»؛ درحالیکه نوددرصد افرادی که سابقاً وارد مکه میشدند، قطعاً بیش از ده روز در آنجا میماندهاند و میتوانستهاند عمرۀ دوم را از مسجد تنعیم بهجا آورند.2
اینکه از ائمه علیهم السّلام در مقام بیان، حتی یک روایت هم در دست نیست که فرموده باشند مستحب است که بیش از یک عمره در ماه انجام دهید، دلیل
- همان، ص ٣٠٣.
- افرادی که سابقاً وارد مکه میشدند، مثل ما نبودند که پنج روز در مکه و پنج روز در مدینه باشند و خارج شوند و بعد هم بگویند نصفش زیاد است! بلکه حدود دو ماه یا بیشتر در مکه میماندند و با احتساب رفت و برگشت شش ماه طول میکشید!
سفر مکۀ مرحوم پدر ما که با چند نفر مشرّف شده بودند، مجموعاً دو ماه طول کشید. سنّ بنده در آن موقع حدود دو سال بود.
