رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
172با توجه به ادلۀ گذشته، تنها فتوای منحصری که در استنباط این حکم برای مجتهد باقی می‌ماند، فتوا به وجوب یا استحباب عمرۀ مفرده در هر ماه است و لاغیر؛1 فتوای به وجوب درصورتیکه مکلف بخواهد از خارجِ مکه وارد شود و فتوای به استحباب درصورتیکه عمره را انجام داده باشد و هنوز از مکه خارج نشده ماه بعد فرا برسد و یک عمره هم به قصد ماه بعد به‌جا آورد.
قصور روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزۀ بطائنی از اثبات جواز تکرار عمره
تمام ادله در اینجا ذکر شد، و ظاهراً دلیل دیگری هم غیر از روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزه ـ که آن‌هم قدرت مقاومت و تعارض در قبال این تعداد از روایات مربوطه را ندارد ـ روایت دیگری در دست نیست.
این نحوه بیانی که نسبت به تفسیر و توضیح تاریخیِ روایات عمره ارائه گردید، این مطلب را می‌رساند که ائمه علیهم السّلام و اصحاب آنان در یک ماه عمرۀ مفردۀ متکرره انجام نمی‌داده‌اند،2 و دراین‌صورت اتیان آن موجب اشکال خواهد بود. ضمناً روایاتی که راجع به تکرار عمرۀ رسول خدا در ماه ذی‌‌القعده وجود دارد، مربوط به سنوات مختلف است، نه یک ماه.3
- بنابراین جایز نیست که مجتهد به مکلف بگوید: «در صورت اشتیاق بسیار، می‌توانی بعد از ده روز دوباره عمره انجام دهی»؛ زیرا بیش از این در اینجا نمی‌توان استنباط نمود و بنده نمی‌دانم منشأ این حکم که آقایان به‌طور مکرّر عمرۀ مفرده انجام می‌دهند، چیست.
بناءًعلی‌هذا آنچه در مرتبۀ گذشته عرض شد که مجتهد می‌تواند در صورت اصرار مکلف بعد از عشره به او اجازۀ انجام عمرۀ مجدد دهد،* بنا بر فرض صحت روایت بود، و در نظر بود که در هنگام بررسیِ ادله، این نکته مطرح گردد.
* رجوع شود به همین مجلد، ص ١٥٣. - ممکن است علیّ‌بن‌ابی‌حمزه نیز برای افراد دیگری چنین سؤالی پرسیده باشد و خودش انجام نمی‌داده است.
- وسائل الشیعة، ج ١٤، ص ٢٩٩.
- بنابراین جایز نیست که مجتهد به مکلف بگوید: «در صورت اشتیاق بسیار، می‌توانی بعد از ده روز دوباره عمره انجام دهی»؛ زیرا بیش از این در اینجا نمی‌توان استنباط نمود و بنده نمی‌دانم منشأ این حکم که آقایان به‌طور مکرّر عمرۀ مفرده انجام می‌دهند، چیست.