رسالۀ عمرۀ مفرده

تأثیر بررسی تاریخی روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزه در فقه‌الحدیث

 در این قسمت از کلام به فنّ فقه‌الحدیث می‌پردازیم و با استفاده از فهم تاریخی حدیث بررسی می‌کنیم که برداشت مخاطب و القاء کلام ائمه به چه کیفیتی بوده است.

 از آنچه گذشت مشخص شد که تنها در روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزه حکم به جواز تکرار عمره در بیش از ده روز داده شده است؛ اما این روایت در صورتی قابل پذیرش است که آنچه را او تا زمان موسی‌بن‌جعفر علیهما السّلام روایت کرده، مورد اعتماد بدانیم، چراکه علیّ‌بن‌ابی‌حمزه پس از موسی‌بن‌جعفر علیهما السّلام منحرف شد و در امامت آن حضرت توقف کرد. برخی از علماء حتی این مقدار را هم نپذیرفته‌اند، اما به نظر می‌رسد که آن دسته از روایاتی را که او تا آن زمان نقل کرده، صحیح است و بعد از آن دیگر مورد اعتماد نیست.

انحراف از راه خدا، به‌نحو استدراجی و غیرمحسوس

 خداوند عاقبت انسان را ختم به‌خیر کند! این افرادی که از راه خدا بر‌می‌گردند، معلوم نیست که از اول بد بوده باشند؛ به‌مرور زمان با گرفتاری در شهوات، کثرات، ریاسات دنیا، به اینجا منتهی می‌شوند. انسان ‌چنان تغییر می‌کند که اصلاً متوجه نمی‌شود چگونه ایمان از قلب او خارج شده است.

 اگر انسان فردایِ روزی که ناخن دست خود را گرفته به آن دقت کند، متوجه رشد کمِ آن نمی‌شود؛ اما اگر بعد از یک هفته به آن نگاه کند، متوجه می‌شود که به‌تدریج چند میلی‌متر رشد کرده است. حال اگر این ناخنی که از انتها و ریشۀ انگشت کم‌کم رشد می‌کند و جلو می‌آید یک‌مرتبه کنده شود یا چیزی مانع رشد آن شود، فریاد انسان از درد به آسمان می‌رود؛ درصورتی‌که او در حالت عادی اصلاً متوجه نمی‌شد که چگونه ناخن از گوشت سر انگشت عبور می‌کند و از آن خارج می‌شود.