رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
175بنابراین، اگر علیّ‌بن‌ابی‌حمزه این عبارت را در زمان گمراهی و بعد از دورۀ موسی‌بن‌جعفر علیهما السّلام نقل کرده باشد که اصلاً قابل اعتماد نیست؛ اما اگر معلوم نباشد که در زمان انتساب و تشیّعش این حرف را زده است یا در زمان انحراف، بازهم این روایت از نقطه‌نظر مقاومت نسبت به سایر روایات قابل عرضه نخواهد بود.
رسیدن نوبت به جمع دلالی، بعد از وثوق به صدور روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزه
زیرا اگر ما بنا را بر صحت بگذاریم و قائل شویم که او این روایت را در زمان موسی‌بن‌جعفر علیهما السّلام شنیده و در همان زمان هم نقل کرده است، در این فرض در میان تمام روایات فقط این یک روایت را به این مضمون خواهیم داشت. معنای اینکه هیچ‌کدام از ائمه علیهم السّلام نسبت به عمرۀ مفردۀ متکرره در شهر واحد حکم به جواز نکرده‌اند، آن است که خداوند برای هر ماه بیش از یک عمره تشریع نفرموده است؛ همان‌طور که روایات «السَّنَةُ اثنَا عَشَرَ شَهراً یُعتَمَرُ لکلِّ شهرٍ عمرةٌ» و «فی کلِّ شهرٍ عمرة» بر این مسئله تصریح دارند، و در غیر این صورت ائمه علیهم السّلام با عباراتی نظیر «یَجوزُ» و «یُستحبُّ» جواز تکرار عمره را بیان می‌فرمودند.
بررسی روایت علیّ‌بن‌ابی‌حمزۀ بطائنی
تلمیذ: رأی مشهور آقایان نسبت به علیّ‌بن‌ابی‌حمزه این است که فساد عقیده را مضرّ به وثاقت او نمی‌دانند.
استاد: آقایان چطور چنین نظری دارند؟! علیّ‌بن‌ابی‌حمزه وکیل موسی‌بن‌جعفر علیه السّلام بود1 نه یک فرد عادی؛ کسی که امامت امام رضا علیه السّلام را انکار کند
- عیون اخبار الرضا علیه السّلام، ج ١، ص ٢٩؛ رجال الکشی، ص ٤٠٥.