
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
180وجود ادعیۀ غیرصحیحه در صحیفۀ سجادیه با وجود اطلاع مدوِّنِ آن
مثل آن شخصی که صحیفۀ سجادیۀ جامعه را تدوین نموده و خود نسبت به دو مناجات منظومۀ «أ لَم تَسمَع بفضلِکَ یا مُنائی» و «إلیکَ یا ربِّ قد وَجَّهتُ حاجاتی» میگوید:
و نحنُ نورِدُهُما کذلکَ مع اعتقادِنا بِعَدَمِ صحّةِ نِسبَتِهِما إلیهِ علیهِ السّلامُ، لِما فیهما مِن ضعفٍ فی نَظمِهما و لَفظِهِما، و هو علیهِ السّلامُ عَینُ الفصاحةِ و منبعُ البلاغةِ. و قَد قَطَعَ السّیدُ الأمینُ بِفسادِ نِسبَتِهِما إلیهِ علیهِ السّلامُ فی مقدّمةِ الصّحیفةِ الخامسةِ و قالَ: «عُذرُ صاحبِ الصّحیفةِ الرّابعةِ فی إیرادِهِما، عدمُ کمالِ معرفتِهِ باللسانِ العربیِّ!»1
«ما با وجود آنکه اعتقاد به عدم صحت نسبت آن دو مناجات به امام علیه السّلام داریم ـ چون در لفظ و نظم آنها ضعفی وجود دارد که از امام علیه السّلام که چشمۀ فصاحت و منبع بلاغت میباشد، صادر نمیگردد ـ آنها را در اینجا ذکر میکنیم. و سید محسن امین در مقدمۀ صحیفۀ خامسۀ خود، یقین به فساد استناد آنها به امام علیه السّلام نموده و گفته است: ”عذر (!) صاحب صحیفۀ رابعه (مرحوم محدث نوری) در آوردن این دو مناجات، عدم کمال معرفت او به زبان عربی است.“»2
تو که خود میگویی منبع این دعا را ندیدم و میدانی که مجعول است، برای چه آن را در صحیفۀ سجادیه میآوری؟ چه معنا دارد که هزار شبهه ایجاد کنیم، درحالیکه به احتمال زیاد دعای نقلشده مندرآوردی است؟!
آیا علمای ناقل روایت علیّبنابیحمزه پیگیری کردهاند که ریشۀ این روایت به کجا میرسد، یا بهصرف اینکه جواز تکرار عمره در هر ده روز از حضرت موسیبنجعفر علیهما السّلام نقل شده، آنها نیز در کتب خود ذکر کردهاند؟! ما باید
- الصحیفة السّجادیة الجامعة، ص ٥١٦.
- جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به امامشناسی، ج ١٥، ص ٨١.
