
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
181وقتی مطلبی را از شیخ حرّ عاملی در سیصد سال پیش از وسائلالشیعه میخوانیم، دیگر به قدمت چندصدسالۀ آن کاری نداشته باشیم؛ بلکه باید این روایت را به هزارودویست سال پیش برگردانیم و ببینیم که در آن موقع به چه صورتی نقل شده است. بنابراین هر روایتی که صدوق و شیخ و دیگر علماء در کتب خود نقل کردهاند، مورد توجه نخواهد بود و انسان باید شخصاً به بررسی آن روایت بپردازد.
اگر الان موسیبنجعفر علیهما السّلام حضور داشتند و ما سؤال میکردیم که آیا شما این مطلب را به علیّبنابیحمزه فرمودید و حضرت میفرمودند من بههیچوجه چنین مطلبی را نگفتهام، دراینصورت چه پاسخی داریم؟! چرا با وجود اینهمه روایاتی که از ائمه علیهم السّلام وارد شده است، فقط باید امام کاظم علیه السّلام چنین تجویزی فرموده باشند؟! این نکتۀ مهم برای انسان شبهۀ جدی ایجاد میکند که مبادا این روایت مدخوله باشد.1
اینها نکات دقیق استنباط است، که انسان چطور از لابهلای ادله بتواند منظور و مقصود کلام را استخراج کند.
الحمدُ للّهِ ربِّ العالمین
- تلمیذ: بنابراین مطلب، آیا مسئلۀ حسن فاعلی نیز زیر سؤال می رود؟
استاد: بله، این روایت محلّ اشکال است و این مسئله تنها برفرض صحیحه و موثقه بودن، به حسن فاعلی برمیگردد.
- تلمیذ: بنابراین مطلب، آیا مسئلۀ حسن فاعلی نیز زیر سؤال می رود؟
