رسالۀ عمرۀ مفرده

که اصل و ریشۀ حکم‌اند، مراجعه کند.¹

لزوم نگاه بدون پیش‌فرض فقیه به منابع، در بدو استنباط احکام شرعی

 در مسئلۀ استطاعت و شرایط تحقق آن، عرض شد که قبل از مراجعه به آراء دیگران، در ابتدا باید دید که قرآن در این زمینه چه مطلبی را می‌خواهد ارائه دهد و القاء کند. آیۀ قرآن در‌این‌باره می‌فرماید: ﴿وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلٗا وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ﴾² و دیگر هیچ مسئله‌ای مانند: «تحصیل زاد و راحله» و «تخلیةُ السّرب» مطرح نشده‌ است. راجع به موضوع استطاعت، فقط این یک آیه را داریم که در آن بعد از تأکیدات ﴿وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ﴾، می‌فرماید: ﴿مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ﴾؛ «کسی که بتواند راهی به‌سوی مکه و ادای این فریضۀ الهی پیدا کند.» در این آیه صحبت از زاد و راحله، رفع موانع، مرکب و قافله و هیچ‌چیز دیگری نیست.

 از رموز بسیار مهمّ استنباط این است که وقتی مجتهد به آیه نگاه می‌کند، ببیند در مرتبۀ اول چه چیزی به ذهنش می‌رسد؛ مثلاً آیا برای حج رفتن، اولاً هواپیمای «هفتصد‌وچهل‌وهفتِ بیزینس‌کلاس» در نظرش می‌آید یا وصول به مکه و ادای فریضه؟!

 ﴿مَنِ ٱسۡتَطَاعَ﴾ یعنی هرکس می‌تواند و توانستن یعنی همین‌که فرد دست و پا دارد و می‌تواند به حج برود. توانستن به این معنی است که وقتی شخصی تشنه می‌شود، بتواند بلند شود و آب بخورد؛ نه اینکه یک نفر برای او لیوان را زیرِ شیرِ آب بگذارد و دیگری آن را باز کند و نفر سومی لیوان را بیاورد و در دهان او بگذارد و بعد