
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
41اطرافیان او میباشند. بزرگان همیشه توصیه میکردند که انسان باید خود را در فضاهای نورانی قرار دهد و از محیطهای ظلمانی اجتناب کند. وقتی انسان در فضا و جریانی قرار گیرد، اطرافیان، محیط، مطالب و صحبتهایی که میشنود، آنقدر در او مؤثر است که اصلاً قلبش را کاملاً متحول میکند.
مثلاً حالت رقّتی که برای شخص در مجالس اهلبیت علیهم السّلام پیدا میشود، قطعاً با حالی که او در خارج از مجلس دارد، فرق میکند. ممکن است اگر در حالت عادی از او پنجاه تومان بخواهید، بخل و امساک بورزد، ولی در مجلس اهلبیت به راحتی پرداخت میکند.1 در آن فضا، حالت بذل و انفاق بیشتر میشود و مشخص است که اینها آثار عنایات و افاضات ربّانی است.
وقتی که رحمت پروردگار نازل شود، چنین ظهورات و بروزاتی از انسان نشأت میگیرد؛ اما در فضایی که برخلاف این مسئله صحبت از اهل معاصی و یا افرادی است که در کثرات دنیا متوغل هستند، میبینیم این حالت وجود ندارد و مکان مکدّر و ظلمانی است. کسی به ما تضمین و گارانتی نداده است و ما چُدن نیستیم! اگر آهن را هم مدتی در جای نمناک یا در آب بگذارند، کمکم و لایهلایه از آن زده میشود.
قدرت شگرف قلب آلوده در استخدام قوۀ عقل
بیجهت نیست که اینقدر بزرگان و ائمه علیهم السّلام در کلمات و آثارشان بر رفیق و صدیق خوب، مُصاحب صالح و دوری از فضای معصیت و کدورت و نفاق تأکید میکنند.2 خیلی عجیب است که چطور فضای نفاق خواهینخواهی قلب را کمکم برمیگرداند و همینطور که این دل مرحلهبهمرحله برمیگردد، تمام حالات روحی، افکار و تعقل نیز تبدیل به شیطنت میشود!
- شخصی به دیگری میگفت: «تا در اینجا هستم مبلغی را که میخواهی از من بگیر، که اگر از مجلس خارج شوم هیچ تضمینی نمیدهم که بر وعدۀ خودم پایدار باشم.»
- الکافی، ج٢، ص ٦٣٨.
