
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
59هزار سال است: ﴿وَإِنَّ يَوۡمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلۡفِ سَنَةٖ مِّمَّا تَعُدُّونَ﴾!1 اگر خدا به حسابرسی بیفتد، خوب حسابرسی است؛ چنان به حساب میرسد که فرد به همانجایی افتد که عرب نِی انداخت!2
نگرش اولیاء نسبت به تکالیف و احکام
کلام مرحوم آقای حدّاد در منیٰ پیرامون رفض ماسویالله
بهطورکلی اولیاء الهی از افق دیگری به تکالیف و احکام مینگرند. مرحوم والد بهنقل از مرحوم حدّاد ـ رضوان الله علیهما ـ میفرمودند:
- سوره حج (٢٢) آیه ٤٧. معادشناسی، ج ٨، ص ٢٤٨:
«و بهدرستی که یک روز در نزد پروردگار تو مانند هزار سال است از سالهایی که شما به شمارش درمیآورید.» - تلمیذ: بین صفا و مروه مسیر رفت و برگشت وجود دارد. در یک مسیر هم میشود سعی را انجام داد؟ یک نفر وقتی جمعیت زیاد بوده است، از روی نردهها و از مسیر مخالف دور زده بود، به او گفتهاند این کار اشکال دارد و باید دوباره انجام دهی.
استاد: اگر شرایطش باشد اشکالی ندارد، ولی موقعی که ازدحام جمعیت هست، درست نیست و انسان باید رعایت کند.
یک سال که ما سعی انجام میدادیم، ازطرف صفا به مروه بهنحو بسیاربسیارعجیبی شلوغ بود و ما وجببهوجب جلو میرفتیم؛ اما در قسمت برگشت از مروه، خلوتتر و راحتتر بود. در همان حال دیدم یکی از آقایان ـ که فعلاً هم در قید حیات است ـ در مسیر مروه، از جهت مخالف میآید. به او گفتم: «این خلاف شرع است؛ چون باید برای افرادی که در برگشت میآیند فرجه و تنفسی پیدا شود، ولی این کار شما باعث میشود که اینها دوباره در ضیق و فشار بیفتند و ناراحت شوند.» گفت: «من خودم مسئله را بهتر میفهمم!»
وقتی که مسعیٰ شلوغ باشد، آمدن در خطّ مروه تعدی در حقّ سایرین تلقی میشود و غلط است. آقا دارد مرتکب خلاف میشود و درعینحال میگوید بنده حکم مسئله را بهتر میفهمم!
اگر خلوت باشد، حتی اگر از داخل صفا و مروه برعکس بروید هم تفاوتی نمیکند و اشکال ندارد؛ چون این یک مسئلۀ قراردادی است که یک مسیر را برای صفا و یک مسیر را برای مروه قرار دادهاند؛ و الاّ در اصل هر دو یکی است و تفاوت ندارد. مثلاً دیدهام بعضیها از مسیر وسط که مخصوص ویلچریهاست میروند؛ این کار در وقتی که برای آنها مانعی بهوجود نیاورد، ایرادی ندارد.
- سوره حج (٢٢) آیه ٤٧. معادشناسی، ج ٨، ص ٢٤٨:
