رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
73در مسئلۀ تکرار عمرۀ مفرده، باید علاوه بر آنچه گذشت، چند نکته مهمّ دیگر را نیز مورد توجه قرار دهیم.
نکتۀ اوّل در تناقض بین کراهت مولا و «أقلُّ ثواباً» بودنِ همان عمل
نکتۀ اول: مسئلۀ «أقلُّ ثواباً» است. روایات در موارد عدیده‌ای دلالت بر کراهت داشتن عملی در نزد مولا می‌کند که در واقع آن عمل صحیح است؛ مانند: صلاة در حمام؛1 صلاة در شوارع عامه؛2 سلام بر مصلّی3 و سلام بر خطیب.4 فقهاء در اینجا قائل‌اند که عمل کردن به این موارد «أقلُّ ثواباً» است.5
اشکال ما این است که نتوانستیم معنای صحیحی برای عبارت «أقلُّ ثواباً» پیدا کنیم؛ چطور ممکن است امری نزد مولا مکروه باشد و از آن نهی شده باشد و با این حال بگوییم «أقلُّ ثواباً» است؟! اگر ثواب عملی پنج‌درصد باشد، همان پنج‌درصد هم پنج‌درصد است؛ چرا دیگر مولا بگوید: لا تفعل؟! اگر حتی فقط
- وسائل الشیعة، ج ٥، ص ١٧٦.
- همان، ص ١٤٧.
- همان، ج ٧، ص ٢٧٠.
- همان، ص ٣٣١.
- مسالک الأفهام، ج ٢، ص ٤٧؛ زبدة البیان، ص ١٤٩؛ مجمع الفائدة و البرهان، ج ٥، ص ٢٠٢؛ مدارک الأحکام، ج ١، ص ١١٨؛ استقصاء الاعتبار، ج ٢، ص ٢١٥؛ ج ٧، ص ٨٠؛ السبع الشداد، ص ٦٠؛ الرسائل الفقهیة (وحید بهبهانی) ص ١٥٦؛ روضة المتقین، ج ٢، ص ١١٣؛ شرح فروع کافی، ج ٢، ص ٤٥٧؛ مصباح الهدی، ج ٩، ص ٧٦.