
رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدسسره میباشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان میشود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمیباشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیشفرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتراند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمیتواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
80مراتب و درجات نفس افراد، تشخیص دهد که چرا امام علیه السّلام چنین جوابهایی را بیان فرموده است.
فقیه نباید موارد عدیدهای از روایات فقهی را بهتنهایی نگاه کند؛ بلکه باید ببیند این روایت در چه شرایط و زمانی صادر شده و چه کسی این مسئله را از حضرت سؤال کرده است.
اینکه فقهاء و اهل درایه و رجال میگویند: چه کسی روایت را درایت کرده، مسئلۀ مهمی است. یکوقت محمدبنمسلم که فقیه تربیتیافتۀ صادقین علیهما السّلام است و میداند کدام کلام امام ناظر به خصوصیت فردیه و مورد خاص است و کدام کلام عامّالشمول و نسبت به همه است از امام علیه السّلام مطلبی را نقل میکند، گاهی هم راوی صرفاً انسان خوبی است؛ دراینصورت نمیتوان به تمام منقولات او بهصرف ثقه و خوب بودن استناد نمود.1
رُواتی که از امام علیه السّلام روایت نقل کردهاند، دارای درجات مختلفی هستند. آنچه در فقه با عباراتی مانند «خُذ بِما قال أوثقُهما، بما قال أورَعُهما، بما قال أتقیٰهما» تقسیمبندی شده،2 فقط در موارد تقابل و تعارض است؛ اما در صورت عدم
- مطالبی جنگمانند و بسیارمفیدی از زبان مرحوم آقا ـ رضوان الله علیه ـ نقل شده است که إنشاءالله منتشر خواهد شد.
گاهی بنده بعضی از این مطالب دوستان را که نگاه میکردم، واقعاً تحتتأثیر قرار میگرفتم و احساس میکردم که در این عبارات، جملات و مطالب کلیدی بهچشم میخورد؛ اما همینکه بعضی از مطالب را مطالعه میکردم، متوجه میشدم این حرف غلط است و از ایشان نیست! درحالیکه آن کسی که این مطلب را نقل کرده و نوشته است، از دوستانِ ثقهای است که خود من پشت سر او نماز میخوانم، ولی اشتباه شنیده است.
اینجاست که ضرورت خُبرَویّت فرد نسبت به مبانی برای تشخیص کلام صحیح از غلط روشن میگردد. - جهت اطلاع بیشتر پیرامون روایات علاجیه در باب تعارض، رجوع شود به وسائل الشیعة، ج ٢٧، ص ١٠٦.
- مطالبی جنگمانند و بسیارمفیدی از زبان مرحوم آقا ـ رضوان الله علیه ـ نقل شده است که إنشاءالله منتشر خواهد شد.
