رسالۀ عمرۀ مفرده

تعارض و در مقام اصل انشاء حکم و القاء تکلیف، تابه‌حال چنین ملاحظاتی نشده است. باید دقت نمود که چه کسی روایت را از امام نقل کرده و میزان وثاقت او چقدر است، اگر‌چه آن روایت تعارض و تقابلی هم نداشته باشد. شاید در نقل راوی دلالت بر وجوب باشد و روایت معارضی هم نداشته باشد، اما فقیه نباید ابتدائاً حکم به وجوب کند و باید حکم برای او ثابت شود؛ اثبات وجوب امر آسانی نیست.

 لذا در روایت نقل شده است که وقتی حضرت امام زمان علیه السّلام ظهور می‌کنند، بسیاری از احکام را برمی‌دارند و علم خود را که همان حکم‌الله واقعی است، بیان می‌کنند.¹ من‌باب‌مثال ما تا‌به‌حال در مسئله‌ای طبق روایت سَکونی فتوای به وجوب داده‌ایم، ولی حضرت می‌فرمایند: «اصلاً واجب نیست بلکه مستحب است!»

معنای کلیّت احکام الهی با وجود اختلاف احکام نسبت به نفوس مختلف

 تلمیذ: بنا بر مطالبی که فرمودید، اصل «إنّ لِله أحکامًا یَشتَرِکُ فیه العالمُ و الجاهل» به‌طورکلی منتفی است یا محدود می‌شود؟

 استاد: نه می‌توان گفت که احکام، مشترک و مربوط به همه است، و نه می‌توان گفت که هر حکم اختصاص به یک شخص دارد و هیچ‌گونه تناسبی وجود ندارد. ملاکی وجود دارد که تمام احکام مُنزَّل از آن است و آن ملاک بین عالم و جاهل مشترک است؛ وقتی آن ملاک نزول پیدا می‌کند و می‌خواهد در قوالب أنفُسیّه قرار بگیرد، تغییر شکل می‌دهد: برای یکی واجب، برای یکی مستحب و برای دیگری حرام می‌شود.

 حسناتُ الأبرارِ سیِّئاتُ المُقَرَّبین² به همین جهت است؛ یعنی ممکن است از