رسالۀ عمرۀ مفرده
بحثی فقهی در عدم رجحان تکرار عمره مفرده
کتاب «عمره مفرده» اثر نفیس حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس‌سره می‌باشد. در این کتاب با ذکر دلیل و تبیین شواهد، بیان می‌شود که تکرار عمره در یک ماه جایز نمی‌باشد. ولی مهمترین مطالب این کتاب حول محورِ «فقه صحیح و فقه غیر صحیح» است. اهم مطالب مندرج در این کتاب: • تفاوت چشمگیرِ نگرشِ فقهیِ «اهل عرفان و اولیای الهی» با نگرش فقهیِ «علمای اهل ظاهر» • فقیه باید مراقب باشد که سلیقۀ شخصی و پیش‌فرضها در فتوای وی دخالت نداشته باشد، و فضای محیط و اطرافیان در نحوۀ استنباط او تعیین کننده نباشد. • مجتهد باید روحش متصل به عالم توحید، و نفس او تهذیب شده و قلب او نورانی باشد که این مسئله در کیفیت شناخت احکام الهی بسیار مؤثر است. • وظیفۀ مجتهد این است که ملاک و فلسفۀ احکام را برای مکلف تبیین کند. • او باید بین احکام شخصی و احکام کلی، فرق گذاشته و احکام شخصی را به دیگر افراد سرایت ندهد. • مجتهد باید به عواقب روحیِ یک تکلیف توجه داشته و در بیانِ حکم، ظرفیت مخاطب را لحاظ کند؛ ممکن است بیان یک حکم، تأثیر سوئی در مخاطب ایجاد کند. • تربیتِ مکلف و هدایت او به سمت روحِ تکالیف، از وظایف مجتهد است. • برخی مستحبات مثل زیارت امام علیه السلام از واجبات مهمتر‌اند اگر چه شارع به جهت مصالحی نمی‌تواند آن را واجب نماید. • نقد نظریه «اقلّ ثواباً» در عباداتی که مکروه شمرده شده است.
رسالۀ عمرۀ مفرده
85است1 و خطاب «صُومُوا» علاوه بر روزهایی که روزه‌اش مستحب است،2 به هر روزی عدا یوم الأضحی و یوم الفطر3 تعلق می‌‌گیرد و سایر ایام را نیز تحت این ملاک قرار می‌دهد. در روایتی آمده است: «إنّ اللهَ تبارکَ و تعالیٰ یقولُ: ”الصَّومُ لی و أنا أَجزِی بِه“»4 یا «أنا أُجزیٰ بِه»؛ که بنا بر قرائت دوم حاوی معنای بسیار بالایی است.5 اجری که برای روزه‌دار در این روایت ذکر شده مختص به ماه مبارک نیست و شامل همۀ موارد صوم صائمین می‌شود.
- رجوع شود به وسائل الشیعة، ج ١٠، ص ٣٩٥.
- مانند ایام مشخص در هر ماه، نُه روز اول ذی‌الحجّه، ماه رجب و شعبان، غدیر، مبعث و سایر ایام متبرکه.*
* وسائل الشیعة، ج ١٠، ص ٣٩٥. - وسائل الشیعة، ج ١٠، ص ٥١٤:
«عن الصّادقِ، عن آبائِه علیهمُ السّلامُ فی وصیّةِ النبیِّ صلّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّمَ لِعلیٍّ علیه السّلام، قال: ”یا علیُّ، صومُ الفطرِ حرامٌ و صومُ یومِ الأضحیٰ حرامٌ“.»
ترجمه: «امام صادق علیه السّلام ازپدرانشان روایت می‌کنند که در وصیت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم به امیرالمؤمنین علیه السّلام آمده است که فرمود: ”ای علی، روزه گرفتن در روز عید فطر حرام است، و روزه در روز عید قربان نیز حرام است.» (محقق) - من لا یحضره الفقیه، ج ٢، ص ٧٥.
- رجوع شود به المیزان، ج ٢، ص ٢٥. أنوار الملکوت، ج ١، ص ٤٧:
«علماء را در معنی «أجزی به» خلاف است: بعضی به صیغۀ معلوم خوانده‌اند، یعنی من خودم بنفسه جزای روزه‌دار را می‌دهم؛ و بعضی به صیغۀ مجهول، یعنی من خودم جزای روزه‌دار هستم. و در‌هر‌صورت معنی بسیار عالی است: اما اگر «أجزی بِه» خواندیم، پس برای شرافت روزه همین بس که در میان عبادات و نُسُک، خدا خود را بنفسه پاداش‌دهندۀ این فریضه دانسته است؛ و اگر «أُجزیٰ بِه» خواندیم، یعنی هیچ نعمتی و هیچ درجه از درجات جنت سزای روزه‌دار نیست مگر ذات مقدس او جلّ‌و‌‌علا که به نفس شریفِ خود جزای اوست.
و از اینجا استفاده می‌شود که راه وصول به لقای خداوند و فنای در ذات او که از لوازم جزای روزه باشد، بدون روزه میسور نیست.»